Licha ya jitihada mbalimbali zinazofanywa na serikali pamoja na wadau wengine nchini Tanzania, kilio cha muda mrefu kuhusu haki na fursa sawa kwa kundi la watu wenye mahitaji maalum bado kingali kinasikika. Changamoto kubwa inayowakabili ni ukosefu wa ushindani wa haki katika nyanja mbalimbali, hususan katika soko la ajira, hali inayokwamisha maendeleo yao kiuchumi na kijamii.
Sauti za wasomi kutoka Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi (MoCU) zimeibua upya mjadala huu muhimu. Josephine Mndolwa, mwanafunzi wa stashahada ya usimamizi wa ushirika na uhasibu katika chuo hicho, alibainisha kuwa kukosekana kwa mazingira wezeshi na usawa kunasababisha watu wenye mahitaji maalum kushindwa kupata fursa stahiki. Matokeo yake, kundi hili linaendelea kubaki nyuma kiuchumi, likikabiliwa na umasikini na utegemezi usio wa lazima. Kauli hii ilitolewa wakati wa semina maalum ya kuwajengea uwezo iliyowakutanisha watu wenye mahitaji maalum kutoka taasisi mbalimbali za elimu mkoani Kilimanjaro, zikiwemo MoCU, Shule ya Sekondari Old Moshi, Shule za Msingi Mwereni na Rau, Chuo Kikuu cha Tiba KCMC, Chuo cha Usimamizi wa Wanyamapori Mweka, Sekondari ya Ufundi Moshi, na Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge.
Zaidi ya changamoto za kiuchumi, suala la ukatili na usalama wao pia lilipewa uzito. Ilielezwa kuwa vitendo vya kinyama, kama vile kukatwa na kuchukuliwa viungo vya watu wenye ulemavu, bado ni tatizo kubwa na tishio linaloendelea kuwinda jamii yao, likiacha hofu na majeraha yasiyofutika. Hii ni kinyume na haki za binadamu na jitihada za kujenga jamii yenye utu.
Akichangia katika mjadala huo, Nimwindael Mdee, Mkurugenzi Msaidizi wa Kituo cha Gabriella Rehabilitation Centre, alikiri kuwepo kwa changamoto nyingi zinazowakabili wanafunzi wenye mahitaji maalum katika taasisi za elimu, ikiwemo MoCU. Alisisitiza kuwa uhaba wa rasilimali fedha na vifaa muhimu ni kikwazo kikubwa. "Ni wazi kuwa vifaa saidizi vinavyotolewa na serikali havitoshelezi mahitaji halisi yaliyopo," alisema Mdee, akionyesha kuwa kuna haja ya kuongeza uwekezaji katika eneo hili. Licha ya vikwazo hivyo, aliwasihi wanafunzi na watu wote wenye mahitaji maalum kutambua kuwa wana nafasi kubwa na uwezo wa kipekee wa kuchangia katika maendeleo ya jamii ya MoCU, familia zao, taifa la Tanzania, na hata dunia nzima.
Umuhimu wa kujitambua na kuwa na uthubutu ulisisitizwa na Lawi Msemwa, Meneja Programu wa Shirika la Tusonge CDO. Alieleza kuwa takwimu za kimataifa zinaonyesha kuwa takriban watu bilioni moja duniani kote wanaishi na aina fulani ya ulemavu, na kushtusha zaidi, asilimia 80 ya watu hawa wanapatikana barani Afrika. Hapa nchini Tanzania, kwa mujibu wa sensa ya watu na makazi ya mwaka 2022, idadi ya watu wenye ulemavu inazidi milioni tatu. Takwimu hizi zinapaswa kuwaamsha watunga sera na jamii kwa ujumla kutambua ukubwa wa kundi hili na kuweka mikakati madhubuti ya kuhakikisha ushiriki wao kamilifu katika maendeleo.
Ni dhahiri kuwa safari ya kufikia usawa kamili kwa watu wenye mahitaji maalum nchini Tanzania bado ni ndefu. Inahitaji mabadiliko ya kimtazamo katika jamii, kuondokana na unyanyapaa, pamoja na uwekezaji mkubwa katika miundombinu rafiki, elimu jumuishi, na utekelezaji madhubuti wa sera na sheria zinazolinda haki zao. Kuwawezesha watu wenye mahitaji maalum si tu suala la haki, bali ni ufunguo wa kutumia kikamilifu rasilimali watu ya taifa kwa maendeleo endelevu.