Serikali ya Tanzania imeweka bayana mipango na hatua zake za kuimarisha miundombinu ya masoko ya vijijini kote nchini, kama sehemu ya jitihada za kuboresha mazingira ya biashara kwa wakulima na wafanyabiashara wadogo. Mipango hii imejumuisha ujenzi wa masoko mapya, ukarabati wa yaliyopo, na kutenga bajeti kubwa kwa ajili ya kazi hiyo.
Taarifa hizi muhimu zimetolewa bungeni jijini Dodoma, kufuatia swali la Mbunge wa Jimbo la Vunjo, Dkt. Charles Kimei (CCM), ambaye alitaka kufahamu kwa kina mpango wa serikali wa kuboresha masoko hayo muhimu, hasa kwa kuzingatia mahitaji ya msingi kama vile kuwa na sakafu imara na paa zinazostahimili hali ya hewa. Wabunge wengi wamekuwa wakisisitiza umuhimu wa masoko haya katika kuchochea uchumi wa wananchi wa kawaida.
Akijibu swali hilo, Naibu Waziri Ofisi ya Rais, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI), Mheshimiwa Festo Dugange, alifafanua kuwa serikali imekuwa ikichukua hatua madhubuti katika kipindi cha kuanzia mwaka wa fedha 2020/2021 hadi 2024/2025. Katika kipindi hicho cha miaka mitano, jumla ya masoko 264 kati ya masoko 1,056 yaliyotambuliwa katika halmashauri za wilaya kote nchini yamejengwa upya au kufanyiwa ukarabati mkubwa.
Mheshimiwa Dugange aliongeza kuwa, kuendeleza kasi ya maboresho, katika mwaka wa fedha wa sasa, yaani 2024/2025, serikali imetenga kiasi kikubwa cha Shilingi bilioni 12.2 mahsusi kwa ajili ya kuendeleza kazi za ukarabati na maboresho ya masoko hayo ya vijijini. Alithibitisha kuwa kiasi cha Shilingi bilioni 1.5 tayari kimeshatolewa na kupelekwa kwenye mamlaka husika za serikali za mitaa ili kazi za ujenzi na ukarabati zianze haraka iwezekanavyo na kuleta mabadiliko yanayoonekana kwa wafanyabiashara na wanunuzi.
Alisisitiza kuwa lengo kuu la jitihada hizi ni kuwawezesha wakulima, wajasiriamali na wafanyabiashara wadogo kuuza bidhaa zao, ikiwemo mazao ya kilimo na bidhaa nyingine, katika mazingira bora zaidi, safi na salama zaidi, ambayo pia yanavutia wanunuzi wengi zaidi na kuongeza mzunguko wa biashara. Maboresho ya paa na sakafu, kwa mfano, yanasaidia sana kulinda mazao dhidi ya mvua au jua kali na kurahisisha usafishaji, hivyo kupunguza upotevu wa mazao na kuboresha mazingira ya kazi.
Katika swali la nyongeza, Dkt. Kimei alihamia kwenye masoko maalum makongwe katika jimbo lake na maeneo jirani ya Mkoa wa Kilimanjaro, akitaja masoko ya Chekereni, Himo, na Mwika. Alibainisha kuwa masoko haya, hasa Himo ambayo kihistoria imekuwa kitovu cha biashara ya kimataifa ya nafaka kwa kuvutia wafanyabiashara kutoka nchi jirani, ni vyanzo muhimu vya ajira kwa vijana wengi, lakini kwa sasa yanakabiliwa na changamoto kubwa ya miundombinu mibovu. Aliomba serikali ihakikishe fedha zinatengwa na kupelekwa haraka kwenye mamlaka husika ili masoko haya muhimu kwa jamii na uchumi wa eneo hilo yaboreshwe. Alifafanua zaidi kuhusu Himo, akitaja eneo la Lokolova lenye ukubwa wa ekari 140, na kuhoji mpango wa serikali wa kujenga soko kubwa la kisasa katika eneo hilo ambalo lina fursa kubwa ya biashara.
Akijibu maswali hayo maalum kutoka kwa Mbunge wa Vunjo, Naibu Waziri Dugange alithibitisha kuwa serikali imekuwa ikiyatengea fedha masoko hayo matatu. Alisema mwaka uliopita wa fedha (2023/2024) ilitengwa Shilingi milioni 20 kwa ajili ya maboresho ya masoko haya, na katika mwaka huu wa fedha (2024/2025) kimetengwa tena kiasi kama hicho cha Shilingi milioni 20. Aliongeza kuwa fedha hizo tayari zimeshapelekwa kwenye Halmashauri ya Wilaya ya Moshi ili zitumike kwa kazi zilizokusudiwa za ukarabati na maboresho. Kuhusu eneo la Lokolova, Mheshimiwa Dugange alieleza kuwa Halmashauri ya Moshi bado inashughulikia mchakato wa upatikanaji wa hati miliki ya eneo hilo la ekari 140. Aliongeza kuwa mara tu hati miliki itakapokamilika na kupatikana, serikali kupitia halmashauri hiyo, kwa kushirikiana na Kituo cha Uwekezaji Tanzania (TIC), itaanza mchakato wa ujenzi wa soko kubwa na la kisasa katika eneo hilo, kuashiria mpango wa ujenzi mkubwa zaidi kuliko ukarabati wa masoko ya sasa.
Katika swali jingine la nyongeza, Mbunge wa Jimbo la Temeke, Mheshimiwa Dorothy Kilave (CCM), alitaka kufahamu mpango wa serikali wa kutengeneza Soko la Keko jijini Dar es Salaam, ambalo linajulikana sana kwa biashara ya samani (furniture) na ni muhimu kwa wafanyabiashara wengi. Akijibu, Naibu Waziri Dugange alifafanua kuwa jukumu la kuweka kipaumbele katika maboresho ya Soko la Keko na kutenga bajeti kwa ajili ya kazi hiyo liko kwa Manispaa ya Temeke yenyewe kama mamlaka ya serikali za mitaa yenye jukumu la kusimamia masoko ndani ya eneo lake. Hii ina maana kuwa maboresho ya soko hilo yanategemea mipango na vipaumbele vya mamlaka ya manispaa hiyo ya Dar es Salaam.
Maboresho ya masoko, iwe yale ya vijijini au yale ya mijini kama Keko, ni muhimu sana kwa ukuaji wa uchumi wa nchi kuanzia ngazi ya kaya hadi taifa. Masoko haya huunganisha wakulima moja kwa moja na walaji, huwezesha biashara, huongeza fursa za ajira kwa vijana na wanawake, na kuchochea mzunguko wa fedha katika jamii. Miundombinu bora huwezesha uhifadhi mzuri wa mazao na bidhaa, hupunguza upotevu baada ya mavuno, na kuvutia wafanyabiashara wengi zaidi na wanunuzi, na hivyo kuchochea uchumi katika maeneo hayo. Uwekezaji wa kiasi cha Shilingi bilioni 12.2 katika mwaka mmoja tu katika masoko ya vijijini unaonyesha dhamira ya serikali katika kuinua biashara ndogondogo na za kati na kuboresha maisha ya wananchi wengi wanaotegemea shughuli za masoko kwa kipato chao. Ni matumaini kuwa fedha hizi zitatumika kwa ufanisi na uwazi ili kuleta mabadiliko chanya yanayoonekana na wananchi, kuboresha tija ya wakulima na kukuza biashara nchini.