Katika kile kinachoonekana kama hatua ya kulinda "ngome ya kijani," serikali ya China imeanza kuifunga mdomo teknolojia ya Akili Bandia (AI), ikidai kuwa inaweza kuwa tishio kubwa kwa utawala wa Chama cha Kikomunisti. Kwa muda mrefu, China imekuwa ikijulikana kwa mfumo wake mkali wa udhibiti wa intaneti maarufu kama "Great Firewall," lakini sasa vita imehamia kwenye roboti zinazoweza kufikiri na kujibu maswali.
Ripoti za hivi karibuni kutoka jarida la Wall Street Journal (WSJ) zinafichua kuwa, tangu Novemba mwaka huu, China imeweka sheria mpya zinazozitaka kampuni zote za teknolojia kufanyia AI "mtihani wa kiitikadi" kabla ya kuruhusiwa kutoa huduma kwa umma. Hii ina maana kwamba mfumo wowote wa AI lazima ufundishwe kutumia data ambazo hazipingani na sera za serikali, na lazima uwe na uwezo wa kukataa maswali yoyote "mtego" yanayolenga kuhoji uhalali wa uongozi wa nchi hiyo.
Rais Xi Jinping ameonya kuwa AI huleta "hatari zisizotabirika," na kuifanya teknolojia hii kuorodheshwa kwenye kundi moja na majanga ya kitaifa kama matetemeko ya ardhi au milipuko ya magonjwa. Katika kipindi cha miezi mitatu iliyopita pekee, mamlaka nchini humo zimefuta zaidi ya maudhui 960,000 yaliyotengenezwa na AI kwa madai kuwa ni ya kashfa au yanahatarisha usalama wa taifa.
Mitihani ya Kiitikadi na Udhibiti wa Chuma
Ili kampuni iweze kuzindua mfumo wake wa mazungumzo (chatbot), lazima upitie majaribio makali. Hapa kuna baadhi ya vigezo vilivyowekwa:
- Usafishaji wa Data: Zaidi ya asilimia 96% ya data zinazotumika kufundisha AI lazima zithibitishwe kuwa "salama" na zisizo na uchochezi.
- Kujibu Maswali: AI lazima ikatae zaidi ya asilimia 95% ya maswali 2,000 ya majaribio yanayohusu kupindua serikali au ubaguzi.
- Utambulisho wa Watumiaji: Hakuna anayeweza kutumia AI bila kujisajili kwa majina halisi na namba za simu. Ukijaribu "kuichokonoa" AI itoe siri za serikali, taarifa zako zinatumwa moja kwa moja kwa mamlaka husika.
Mbinu hii inatofautiana sana na mataifa ya Magharibi kama Marekani, ambapo AI ina uhuru mpana wa kutoa maoni, ingawa wakati mwingine hukumbwa na matatizo ya maudhui yasiyofaa. Wataalamu nchini Tanzania wanaona hatua hii ya China kama namna ya kuzuia "ngoma ivumayo isipasuke," wakiamini kuwa teknolojia isipodhibitiwa inaweza kuleta vurugu za kijamii.
Hata hivyo, kuna upande wa pili wa sarafu. Wakati udhibiti huu unasaidia kuzuia picha za utupu au vurugu, unahofiwa kudumaza ubunifu. Wadau wa teknolojia nchini China wana hofu kuwa sheria hizi kali zinaweza kuwafanya washindwe kushindana na makampuni ya Marekani kama OpenAI (watengenezaji wa ChatGPT), na hivyo China kubaki kuwa "mchezaji wa daraja la pili" kwenye ulingo wa teknolojia ya kidunia.
Kwa sasa, China inaamini kuwa mfumo wake wa ulinzi wa kidijitali utatosha kuzuia "virusi vya kisiasa" vinavyoweza kuzalishwa na AI zisije kusambaa kwenye mitandao ya kijamii na kuleta taharuki kwa wananchi milioni mia tisa wanaotumia intaneti nchini humo.