Hali ya hewa imechafuka huko Marekani katika ulimwengu wa teknolojia, na kampuni inayotamba duniani kwa kutengeneza 'chip' za Akili Mnemba (AI), NVIDIA, imejikuta katika wakati mgumu sana. Ni kama vile mfanyabiashara mkubwa anapogundua kuwa wateja wake waaminifu wameungana na serikali kumbana.
Tukio hili linahusu mzozo mpya wa kisheria uitwao 'GAIN AI Act' (Sheria ya Kuhakikisha Upatikanaji na Ubunifu wa AI kwa Usalama wa Taifa). Sheria hii, iliyopendekezwa na Seneta Jim Banks, ina lengo moja kuu: Marekani Kwanza. Inataka kulazimisha makampuni kama NVIDIA na AMD kuhakikisha kuwa wameuza 'chip' zao za kisasa kwa makampuni ya Marekani kwanza kabla ya kufikiria kuzisafirisha nje ya nchi, hasa kwenda kwa mahasimu wao wakubwa wa kiuchumi kama China.
Wateja Wageuka Kuwa Maadui?
NVIDIA imekuwa ikipinga vikali sheria hii, ikidai kuwa ni "mkono wa serikali kuingilia biashara pasipo sababu." Mkurugenzi wake, Jensen Huang, amekuwa akisisitiza kuwa tatizo la AI siyo uhaba wa 'chip', bali ni ukosefu wa umeme wa kutosha kuendesha mitambo hiyo (changamoto ambayo hata sisi Tanzania tunaielewa vyema inapokuja suala la viwanda).
Hata hivyo, pigo takatifu kwa NVIDIA limekuja wiki hii. Magwiji wa teknolojia ambao ndio wateja wakubwa zaidi wa NVIDIA—Microsoft na Amazon—wamejitokeza hadharani na kuunga mkono sheria hiyo mpya.
Kwa mujibu wa ripoti za Wall Street Journal, Microsoft kupitia mkuu wake wa sera, Jerry Petrella, imesifu sheria hiyo ikisema ni "hatua nzuri sana." Amazon nayo, kwa siri na uwazi, imewaambia wabunge wa Marekani kuwa wanaunga mkono mpango huo. Hii ni "chumvi kwenye kidonda" kwa NVIDIA, kwani awali walikuwa wanapambana na kampuni ya Anthropic pekee (wapinzani wa ChatGPT), ambao ndio walikuwa wa kwanza kupiga kelele wakitaka China izuiwe kupata teknolojia hizi.
Siasa za Biashara na Usalama wa Taifa
Kiini cha mgogoro huu ni vita ya ukuu wa teknolojia kati ya Marekani na China. Marekani inahofia kuwa ikiwa China itapata 'chip' hizi zenye uwezo mkubwa, itazitumia kuimarisha jeshi lake na mifumo ya ujasusi, jambo linalotishia usalama wa Marekani.
Sheria ya GAIN AI inataka kuziba mianya yote. Ingawa Ikulu ya Marekani (kupitia mshauri wa AI, David Sacks) inasema tayari Wizara ya Biashara inadhibiti usafirishaji huo, wabunge na makampuni haya makubwa wanataka sheria kali zaidi iliyoandikwa bungeni ili isibadilike kirahisi.
Nini Kinafuata?
Hii ni mara ya kwanza kuona msuguano mkubwa kiasi hiki kati ya "muuza jembe" (NVIDIA) na "wakulima" (Microsoft, Amazon, Google). Kwa kawaida, uhusiano wao ulikuwa wa kugombea bei au upatikanaji wa bidhaa, lakini sasa vita imehamia kwenye uwanja wa kisiasa na kisheria.
Wakati Microsoft na Amazon wameweka wazi msimamo wao, vigogo wengine kama Google na Meta (Facebook) bado wamekaa kimya, wakipima upepo. Rais Mteule Donald Trump naye bado hajaweka wazi kadi zake mezani kuhusu sheria hii mahususi.
Kwa NVIDIA, hii ni ishara mbaya. Ikiwa sheria hii itapita Bunge la Wawakilishi na kusainiwa kuwa sheria kamili, itawabidi kubadili mfumo wao mzima wa usambazaji bidhaa. Hii inaweza kupunguza mapato yao kutoka soko la kimataifa na kuwafunga pingu za kibiashara ndani ya Marekani pekee kwa muda mrefu.