Katika uamuzi uliokuwa ukisubiriwa kwa hamu kubwa na wadau wa teknolojia na sanaa duniani kote, kampuni kubwa ya kuuza picha mtandaoni, Getty Images, imeshindwa katika kesi yake dhidi ya 'Stable Diffusion', programu maarufu ya Akili Bandia (AI) inayotengeneza picha. Hii ni pigo kubwa kwa wale waliotegemea kesi hii ingeweka mwongozo mpya kuhusu haki miliki katika enzi hii ya teknolojia mpya.
Mahakama Kuu ya London nchini Uingereza imetoa hukumu ikisema kuwa kampuni ya Stability AI (watengenezaji wa Stable Diffusion) haikuvunja sheria za haki miliki za Getty. Jaji Joanna Smith alifafanua kuwa programu za AI kama Stable Diffusion, ambazo 'hazihifadhi wala kunakili' kazi halisi za wasanii, haziwezi kuchukuliwa kama 'nakala haramu'. Kwa lugha rahisi, ni kama mwanafunzi anayeangalia picha nyingi kujifunza kuchora, lakini mwishowe anachora picha yake mwenyewe bila kuiga moja kwa moja picha alizoona.
Uamuzi huu unashabihiana na mwingine uliotolewa hivi karibuni nchini Marekani, ambapo mahakama iliona kuwa kutumia vitabu vilivyonunuliwa kihalali kufundisha AI ni matumizi ya haki (fair-use). Hata hivyo, kuna 'lakini' ndogo; mahakama ya Uingereza ilikubali kuwa pale Stable Diffusion ilipotengeneza picha zenye alama (watermark) ya Getty, ilivunja sheria za alama za biashara, ingawa si haki miliki ya picha yenyewe.
Kesi hii ilianza Januari 2023, Getty wakidai Stability AI ilitumia mamilioni ya picha zao bila ruhusa 'kufundisha' programu yao. Lakini kesi ilianza kuyumba pale Getty waliposhindwa kuthibitisha kuwa mafunzo hayo yalifanyika ndani ya Uingereza, na pia walishindwa kuonyesha kuwa picha zilizotengenezwa na AI zilifanana sana na picha zao halisi.
Wanasheria na wadau wa sanaa wameonyesha kusikitishwa na uamuzi huu. Ian Connor, mwanasheria wa masuala ya haki miliki, aliutaja uamuzi huu kama "kosa kubwa" na fursa iliyopotea ya kuweka misingi imara ya kisheria. Nick Edgepole naye aliongeza kuwa ni pigo kwa wabunifu wengi.
Vita hii bado haijaisha kwani kesi nyingine kama hii inaendelea nchini Marekani. Wakati huohuo, kule Marekani, upepo unaonekana kuanza kubadilika kidogo kwa faida ya wasanii, ambapo kampuni kama Anthropic imelazimika kulipa mabilioni baada ya kukutwa na hatia ya kutumia data haramu, na kampuni nyingine zinaanza kuingia mikataba ya kulipia matumizi ya kazi za sanaa. Hii inaonyesha kuwa safari ya kutafuta suluhu ya haki kati ya binadamu na mashine ndio kwanza imeanza.