Mwanasayansi wa Kijapani amefanikiwa kuunda teknolojia inayoweza kuchambua ruwaza za shughuli za ubongo na kuunda sentensi zinazoelezea kile mtu anachokiona au anachowaza kichwani mwake. Mafanikio haya yanatarajiwa kusaidia sana katika kuendeleza mfumo wa Brain-Computer Interface (BCI)—muunganiko wa ubongo na kompyuta.
Mtafiti Horikawa Tomoyasu kutoka Taasisi ya Utafiti ya Sayansi ya Mawasiliano ya NTT katika Mkoa wa Kanagawa, Japani, alitangaza rasmi uvumbuzi wake wa teknolojia ya 'Mind Captioning' (Kuelezea Mawazo) katika jarida la kimataifa la kitaaluma, Science Advances, mnamo Novemba 5.
Hapo awali, wanasayansi walijaribu kutabiri nini mtu anachoona au kusikia kwa kuchambua shughuli za ubongo. Hata hivyo, ilikuwa bado ni changamoto kubwa kuunda upya mandhari tata au video kwa sentensi zenye maana. Mara nyingi, mifumo ya zamani iliweza tu kutambua majina ya vitu (mfano, 'mti' au 'mtu'), lakini ilishindwa kuelezea hali halisi au mukhtadha wa tukio kwa sentensi kamili.
Katika kujibu changamoto hii, Mtafiti Horikawa alitumia hatua mbili kuendeleza Mind Captioning.
- Kuunda 'Saini ya Maana': Alitumia Mfumo Mkuu wa Lugha (LLM) kuchambua manukuu ya zaidi ya video 2,000 na kuunda 'meaning signature' (saini ya maana) kwa kila video. Saini hii ni thamani ya namba (vector) inayowakilisha maana halisi ya video.
- Kufunza AI: Alitumia picha za ubongo (fMRI) za washiriki sita (6) na kufunza AI kutambua ruwaza za shughuli za ubongo ambazo zinaendana na 'saini za maana' maalum.
Baada ya mafunzo, AI ilisoma ishara za ubongo za mtu anayeangalia video mpya na ikatabiri 'saini ya maana' inayokaribiana zaidi. Kisha, AI nyingine ya lugha ilitumiwa kurudia kuzalisha sentensi inayolingana zaidi na saini hiyo ya maana.
Matokeo Yenye Kustaajabisha
Katika majaribio, wakati mshiriki alipoangalia 'video ya mtu anayeruka juu ya maporomoko ya maji', AI ilianza na maneno ya ajabu kama 'mtiririko wa chemchemi'. Lakini katika jaribio la 10, iliboresha na kutoa sentensi kama 'juu ya maporomoko ya maji yanayoanguka kwa kasi'. Hatimaye, katika jaribio la 100, AI ilitoa sentensi kamili: 'mtu anaruka juu ya maporomoko ya maji marefu kwenye mlima'. Hii ilionyesha kuwa AI iliweza kuelezea tukio hilo kwa undani mkubwa kupitia kujifunza kwa kurudia.
Kipengele muhimu sana cha utafiti huu ni kwamba AI iliweza kuunda sentensi hizo hata wakati washiriki walikuwa wakikumbuka tu yaliyomo kwenye video kichwani mwao (bila kuiangalia tena). Mtafiti Horikawa alisema, "Hii inamaanisha kuwa ubongo wa binadamu huwakilisha taarifa kwa njia sawa, iwe wakati wa 'kuangalia' au wakati wa 'kukumbuka'." Uvumbuzi huu unatoa dalili muhimu kuhusu jinsi ubongo wa binadamu huunda maana kabla ya kugeuza mawazo hayo kuwa lugha.
Mafanikio haya yanatarajiwa kutumika kusaidia mawasiiano kwa watu wenye uharibifu wa lugha kutokana na matatizo kama kiharusi (stroke). Hata hivyo, jarida la Nature limeeleza wasiwasi kuhusu 'faragha ya kiakili' (mental privacy), likionya kuwa uwezo wa kusoma mawazo ya ndani, hisia, na hali ya kiafya unaweza kusababisha hatari ya ufuatiliaji, upotoshaji, na ubaguzi.
Mtafiti Horikawa amesisitiza kwamba utafiti ulifanyika kwa ruhusa kamili ya washiriki, na kwamba teknolojia ya Mind Captioning bado haijafikia kiwango cha kusoma mawazo ya faragha.