Wakati viongozi wa Marekani, Israel, na Iran wakijipongeza na kutangaza "ushindi wa kihistoria" kufuatia vita vifupi vya siku 12, wachambuzi wa kimataifa wanatoa picha tofauti kabisa: kwa uhalisia, pande zote tatu zimeibuka na hasara kubwa na kushindwa kimkakati.
Kwa upande mmoja, Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, alitangaza ushindi akisema "Iran haitapata silaha za nyuklia." Serikali ya Iran nayo ilijisifu kwa "kuwalazimisha maadui Israel na Marekani kusalimu amri." Naye Rais wa Marekani, Donald Trump, alidai kuwa upatanishi wake ulileta makubaliano ya kusitisha mapigano na kwamba vituo vya nyuklia vya Iran "vimesambaratishwa."
Hata hivyo, uchambuzi wa kina kutoka vyanzo kama gazeti la The Guardian unaonyesha kuwa madai haya ni "ushindi hewa" tu. Ukweli ni kwamba, shambulio la Marekani na Israel dhidi ya Iran limezua madhara makubwa kuliko faida. Ripoti za awali kutoka Shirika la Ujasusi la Kijeshi la Marekani (DIA) zinaonyesha kuwa mashambulizi hayo yamechelewesha tu mradi wa nyuklia wa Iran kwa miezi michache.
Tatizo kubwa zaidi na lililo la kimkakati ni kwamba, shambulio hilo limesababisha upotevu wa ufuatiliaji wa madini ya Uranium yaliyorutubishwa. Kabla ya mashambulizi, Shirika la Kimataifa la Nishati ya Atomiki (IAEA) lilikuwa likifuatilia kwa ufanisi akiba yote ya uranium ya Iran. Sasa, hakuna anayejua madini hayo yamefichwa wapi. Wataalamu wanaonya kuwa ni rahisi sana kuongeza urutubishaji wa madini hayo hadi kufikia kiwango cha kutengeneza bomu, na mchakato huo hauhitaji vituo vikubwa kama vile vya Fordow vilivyolengwa kwenye mashambulizi.
Cha kutisha zaidi ni kwamba, mashirika ya kijasusi ya Marekani na wachambuzi wengine sasa wanaamini kuwa shambulio hili limeisukuma serikali ya Iran kuanza safari ya kutengeneza silaha za nyuklia kwa ajili ya kujilinda. Kabla ya vita, kulikuwa na makubaliano kuwa Iran haikuwa ikitafuta silaha hizo. Lakini sasa, baada ya mifumo yao ya ulinzi kudharauliwa na ardhi yao kushambuliwa, kumiliki silaha za nyuklia huenda si chaguo tena, bali ni jambo la lazima kwa usalama wao. James Acton, mtaalamu wa sera za nyuklia, anasema vita hivi ni "janga" kwa juhudi za kuzuia usambaaji wa silaha za nyuklia.
Hata hivyo, Iran nayo haikutoka salama. Licha ya madai ya ushindi, imepata hasara isiyoweza kurekebishwa. Katika siku 12 za mapigano, taifa hilo lilipoteza majenerali wakuu wa jeshi na wanasayansi muhimu wa nyuklia, huku mifumo yake ya ulinzi wa anga ikiharibiwa vibaya. Zaidi ya hayo, takriban watu 600, wakiwemo watoto, walipoteza maisha. Hii ni hasara kubwa ya kibinadamu na fedheha kwa taifa hilo.
Wakati wa utawala wa Joe Biden, aliyekuwa Waziri wa Mambo ya Nje, Tony Blinken, alifichua kuwa waliwahi kufanya masimulizi ya shambulio kama hilo na matokeo yalionyesha kuwa lingesababisha Iran kusambaza mali zake za nyuklia na kuanza harakati za kutengeneza bomu—madhara yale yale ambayo yametokea sasa. Hii ina maana kwamba shambulio la Trump linaweza kuwa limechochea hasa kile lilichokusudia kuzuia.
Mwishowe, vita vya siku 12 havikuwa na mshindi halisi. Badala yake, vimeiacha dunia katika hali hatari zaidi, huku Iran ikisukumwa karibu zaidi na kumiliki bomu la nyuklia na jumuiya ya kimataifa ikiwa imepoteza uwezo wa kufuatilia shughuli zake.