Kiongozi wa upinzani nchini Uganda, Kizza Besigye, ameendelea kuwa gerezani kwa zaidi ya miezi mitatu sasa, akikabiliwa na kesi mpya ya uhaini. Mwanasiasa huyo mkongwe, ambaye amekuwa mpinzani wa muda mrefu wa Rais Yoweri Museveni, anashikiliwa katika gereza la Luzira, moja ya magereza yenye ulinzi mkali zaidi nchini Uganda.
Kwa mujibu wa mkewe, Winnie Byanyima, mazingira ya gereza hilo ni magumu, huku akifichua kuwa mumewe amewekwa kwenye chumba kidogo chenye giza, ambacho hutumiwa kwa watuhumiwa wa ugaidi. "Nilimtembelea Besigye kwenye selo yake, ilikuwa kama uchochoro. Kulikuwa na milango sita au saba niliyopitia kabla ya kumfikia," alisema Winnie.
Kukamatwa Nairobi na Mashitaka ya Uhaini
Besigye alikamatwa kwa utata jijini Nairobi, Kenya, Novemba 16, 2024, alipokuwa kwenye shughuli zake binafsi. Alisafirishwa kwa usiku wa manane kurejeshwa Uganda, ambako alishtakiwa kwa kosa la kumiliki silaha katika Mahakama ya Kijeshi. Hata hivyo, kesi hiyo sasa imehamishiwa Mahakama ya Kiraia, na Februari 21, 2025, kwa mara ya kwanza alionekana mbele ya mahakama akiwa katika hali dhaifu, huku akitumia kiti mwendo.
Uamuzi wa Mahakama ya Juu ya Uganda uliotolewa Januari 31, 2025, ulipunguza mamlaka ya Mahakama ya Kijeshi kusikiliza kesi za raia, jambo lililochangia kuhamishwa kwa kesi ya Besigye. Hata hivyo, hatua hiyo haikumpa uhuru wake, kwani alifunguliwa upya mashtaka ya uhaini. Kesi yake imepangwa kutajwa tena Machi 7, 2025.
Mgomo wa Kula na Lawama kwa Serikali
Kwa mujibu wa familia yake, Besigye amekuwa kwenye mgomo wa kula, hali inayochangia udhaifu wake wa kiafya. Wafuasi wake na wanaharakati wa haki za binadamu wanaendelea kulalamikia mazingira magumu anayoishi, wakilaumu serikali ya Rais Museveni kwa kumshikilia kwa misingi ya kisiasa.
Serikali ya Uganda, hata hivyo, imeendelea kukanusha madai ya kumtesa Besigye kwa sababu za kisiasa, huku ikisisitiza kuwa anakabiliwa na kesi kwa mujibu wa sheria za nchi.
Historia ya Kukamatwa na Kuteswa
Hii si mara ya kwanza kwa Besigye kukamatwa na kushikiliwa gerezani. Mwanasiasa huyo, ambaye aliwahi kuwa daktari binafsi wa Rais Museveni, alianza kuwa mpinzani wake mkubwa tangu mwaka 1999 baada ya kuchapisha waraka mkali wa ukosoaji dhidi ya serikali.
Baada ya kushiriki uchaguzi wa urais mwaka 2001 na kupinga matokeo yaliyompa ushindi Museveni, alikamatwa na kushtakiwa kwa uhaini, akidaiwa kuwa na uhusiano na kundi la waasi la People’s Redemption Army (PRA).
Mwaka 2005, alikamatwa tena na kushtakiwa kwa mashtaka ya uhaini na ubakaji, kesi ambazo zilileta taharuki kubwa nchini Uganda. Katika miaka iliyofuata, Besigye aliendelea kukamatwa mara kwa mara, hasa alipokuwa akipinga utawala wa Museveni kupitia maandamano.
Mwaka 2016, alikamatwa kwa kujitangaza kama "Rais wa Wananchi" baada ya uchaguzi uliomrejesha Museveni madarakani. Mwaka 2022, alikamatwa kwa kupinga kupanda kwa gharama za maisha nchini Uganda.
Hatma ya Besigye na Tishio la Hukumu ya Kifo
Kwa mujibu wa sheria za Uganda, kosa la uhaini linaweza kupelekea hukumu ya kifo endapo mtuhumiwa atapatikana na hatia. Hii inaifanya kesi ya sasa ya Besigye kuwa nyeti na ya hatari kwa maisha yake ya kisiasa na binafsi.
Wanaharakati wa haki za binadamu na jumuiya ya kimataifa wanaendelea kufuatilia kwa karibu mwenendo wa kesi hiyo, huku wakiitaka serikali ya Uganda kuhakikisha haki inatendeka. Machi 7, 2025, itakuwa siku muhimu katika mustakabali wa Besigye, kwani mahakama itaamua iwapo ataendelea kushikiliwa au atapewa dhamana.
Kwa sasa, macho yote yanaelekezwa kwenye mchakato wa kesi yake, huku mvutano wa kisiasa ukizidi kuongezeka nchini Uganda.