Mambo ni moto katika ulimwengu wa teknolojia huko barani Asia. Serikali ya India, ambayo inaongoza soko kubwa la watumiaji wa simu duniani, imetoa agizo zito ambalo limeweka roho juu kwa kampuni kubwa za utengenezaji wa simu janja (smartphones) kama Apple, Samsung, na Xiaomi. Katika kile kinachoonekana kama mkakati mpya wa kudhibiti usalama wa mtandao, Wizara ya Mawasiliano ya India imetoa muda wa siku 90 (miezi mitatu) kwa kampuni hizo kuhakikisha zinaweka programu tumishi (App) maalum ya serikali inayoitwa 'Sanchar Saathi' katika kila simu mpya itakayouzwa nchini humo.
'Sanchar Saathi': Mlinzi au Jasusi?
Jina 'Sanchar Saathi' lina asili ya Kihindi lenye maana ya "Mwandani wa Mawasiliano" au "Rafiki wa Mawasiliano". Kwa mujibu wa serikali ya India, lengo kuu la app hii ni kuwa rafiki mwema kwa mtumiaji kwa kumlinda dhidi ya wimbi kubwa la utapeli wa mtandaoni (cyber fraud) ambalo limekithiri nchini humo.
Maafisa wa serikali wamefafanua kuwa programu hiyo ina uwezo wa kipekee wa kuzuia matumizi ya simu iliyoibiwa au kupotea, pamoja na kukagua ubora wa mawasiliano ya mtandao. "Huyu ni rafiki wa kukulinda, si adui," alikaririwa afisa mmoja wa serikali akijaribu kutoa hofu. App hiyo inaripotiwa kuwa na uwezo wa kusoma historia ya mawasiliano (call logs) na ujumbe mfupi (SMS), lakini serikali imesisitiza kuwa haitaingilia faragha ya eneo (Location/GPS) wala Bluetooth, na itatoa taarifa pale inapotaka kutumia kamera.
Upinzani Wanusa Harufu ya 'Udikteta'
Hata hivyo, suala hili limezua gumzo kubwa na kuwasha moto wa kisiasa. Vyama vya upinzani na wadau wa faragha wamepinga vikali agizo hilo, wakidai kuwa hii ni mbinu ya serikali ya "kuchungulia chumbani" kwa wananchi wake.
Kiongozi wa chama kikuu cha upinzani cha Indian National Congress (INC), Mallikarjun Kharge, amekuja juu na kusema wazi kupitia mitandao ya kijamii kuwa hatua hiyo inafanana na tabia za kidikteta. "Huku ni kutaka kutufuatilia, kutusikiliza, na kutuchunguza kinyume cha sheria. Hatuwezi kukubali simu zetu zigeuke kuwa vifaa vya serikali vya kutupeleleza," alilalamika Kharge.
Serikali Yajitetea: "Ukipenda Futa"
Akijibu mapigo hayo na kujaribu kutuliza 'joto la jiwe', Waziri wa Mawasiliano wa India, Jyotiraditya Scindia, ameweka bayana kuwa hakuna shuruti ya lazima kwa mtumiaji kubaki na app hiyo.
"Hii ni app ya hiari, imeundwa kwa uwazi kabisa kulinda usalama wa taifa dhidi ya wahalifu wa mtandao. Mtumiaji akinunua simu, ana uhuru wa kuifuta (uninstall) muda wowote anaotaka. Hakuna mtu anayelazimishwa kuitumia, na usalama wa faragha umezingatiwa kwa kiwango cha juu," alieleza Waziri Scindia.
Apple Yakaza Msuli?
Wakati Samsung na Xiaomi bado wakitafakari namna ya kutekeleza agizo hilo katika soko hili lenye watu takriban bilioni 1.46, kampuni ya Apple kutoka Marekani inaripotiwa kuwa na kigugumizi. Apple, ambayo inasifika duniani kwa misimamo yake mikali ya kulinda faragha za wateja wake (kama ilivyokataa kufungua simu za wahalifu hata kwa amri ya FBI huko Marekani), inatajwa kuwa huenda ikagoma kutekeleza agizo hilo.
Ripoti kutoka shirika la habari la Reuters zinadokeza kuwa Apple ina hofu kuwa kuingiza app hiyo kunaweza kudhoofisha mifumo ya ulinzi ya simu zao za iPhone, jambo ambalo linaweza kuleta mgugu mkubwa wa kibiashara na kidiplomasia kati ya kampuni hiyo na serikali ya India.
Sakata hili linafuatiliwa kwa karibu na nchi nyingi duniani, ikiwemo Tanzania, ili kuona jinsi uwiano kati ya usalama wa taifa na haki ya faragha ya mtumiaji utakavyoamuliwa katika soko hilo kubwa zaidi duniani.