Wakati dunia ikiwa imelekeza macho na masikio yake jijini Belem, nchini Brazil kwenye mkutano mzito wa Mabadiliko ya Tabianchi (COP30), Tanzania imeibuka kidedea kwa kuwa miongoni mwa nchi zilizopewa kipaumbele cha kunufaika na "keki ya taifa" ya kimataifa. Katika hatua ambayo ni faraja kwa uchumi na mazingira, nchi yetu imepata fursa adhimu ya kutumia ruzuku ya Dola za Marekani milioni 20 (sawa na takribani Shilingi za Kitanzania Bilioni 53).
Fedha hizi si mkopo wa kulipwa na riba, bali ni fedha zinazotoka katika Mfuko wa Kukabiliana na Hasara na Uharibifu (Loss and Damage Fund - FRLD). Mfuko huu ni matunda ya kilio cha muda mrefu cha nchi zinazoendelea, zikiwemo za Afrika, ambazo zimekuwa zikitaabika na majanga ya mafuriko, ukame, na vimbunga wakati zikiwa zimechangia kidogo sana katika uharibifu wa anga la dunia.
Siri ya Ushindi na Sharti la 'Mtu wa Kazi'
Akizungumza moja kwa moja kutoka Brazil, Mshauri wa Rais katika Masuala ya Mazingira na Mwenyekiti wa Kundi la Majadiliano la Afrika (AGN), Dk. Richard Muyungi, amebainisha kuwa Tanzania haikupata nafasi hii kwa bahati mbaya. Ni kutokana na jitihada za dhati ambazo serikali imezionyesha katika kupambana na athari za tabianchi.
Hata hivyo, Dk. Muyungi ametoa angalizo zito. Ili "mzigo" huu ufike nyumbani salama na kutumika ilivyokusudiwa, ni lazima nyumba ipangwe vizuri. "Tunachohitaji sasa ni mtu maalumu—kamanda wa kusimamia mchakato huu wa 'Loss and Damage Fund'. Hatutaki tupoteze fursa hii kwa kukosa uratibu mzuri," alisisitiza Dk. Muyungi.
Kauli hii inakuja wakati muafaka ambapo Tanzania imekuwa ikishuhudia athari za El Nino zikiharibu miundombinu ya barabara na kilimo, huku maeneo mengine yakikauka kwa jua kali. Fedha hizi zinatarajiwa kuwa "panadoli" ya kutibu maumivu haya kwa kujenga upya na kurejesha hali ya kawaida kwa wananchi walioathirika.
Wananchi Wafunguka: "Tusiletewe Longolongo"
Habari hizi njema zimepokelewa kwa hisia mseto mkoani Shinyanga, eneo ambalo mara nyingi hukumbwa na changamoto za ukame. Wadau wa maendeleo mkoani humo wametoa rai kali kwa serikali kuhakikisha fedha hizi haziliwi na "wajanja wachache."
Bi. Scholastika Madete, mdau wa maendeleo, amesema fedha hizi lazima ziwe na macho. "Serikali ikipata fedha hizi, tunataka uwazi. Kila shilingi ifuatiliwe. Tunataka kuona miradi ya kweli, siyo ya kwenye makaratasi. Na muhimu zaidi, wanawake ambao ndio waathirika wakuu wa kutafuta maji na kuni, lazima wapewe kipaumbele," alieleza Scholastika kwa hisia.
Naye Afisa Mwandamizi wa Uhifadhi kutoka Wakala wa Huduma za Misitu Tanzania (TFS) Wilaya ya Shinyanga, Bwana Fabian Balele, amepongeza hatua hiyo akisema ni ushindi wa kidiplomasia. Kwake yeye, changamoto iliyobaki ni utekelezaji wa vitendo wa yale yanayoazimiwa Brazil, ili mkulima na mfugaji wa kijijini aone faida yake.
Matumaini Mapya 2026
Kwa mujibu wa taarifa, awamu ya kwanza ya utekelezaji wa mfuko huu, ambao kwa jumla umetenga Dola milioni 250, inatarajiwa kuanza rasmi mwaka 2026. Hii inatoa muda mfupi kwa Tanzania kuandaa maandiko na mikakati madhubuti.
Serikali kupitia kwa Naibu Katibu Mkuu Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Bwana Peter Msofe, imehakikisha kuwa haitalala usingizi. Ameeleza kuwa wamejipanga kudaka kila fursa inayotokea kwenye meza za kimataifa. Sambamba na hilo, Naibu Katibu Mkuu Wizara ya Fedha, Bi. Amina Shabani, ameongeza kuwa mbali na ruzuku hii, serikali inaangazia pia biashara ya hewa ukaa (Carbon Trading) kama njia nyingine ya kuingiza fedha za kigeni na kutunza misitu yetu.
Mfuko wa FRLD, uliozaliwa mwaka 2022 nchini Misri (COP27), sasa unaiva na kuwa tunda halisi. Kwa Tanzania, hii ni zaidi ya fedha; ni uhai kwa wakulima, ni usalama kwa wavuvi, na ni matumaini kwa vizazi vijavyo. Kazi iliyobaki ni moja tu: Uadilifu katika matumizi.