Licha ya Tanzania kujivunia uzalishaji wa umeme unaokidhi mahitaji yake kwa kiasi kikubwa, serikali imetangaza mpango kabambe wa kununua megawati 100 za umeme kutoka nchini Ethiopia. Hatua hii, ingawa inaweza kuonekana ya kushangaza kwa wengine, ni sehemu ya mkakati madhubuti wa kuimarisha upatikanaji wa nishati hiyo muhimu katika mikoa ya Kanda ya Kaskazini, ambayo kwa muda mrefu imekuwa ikikumbana na changamoto za umeme.
Si mara ya kwanza kwa Tanzania kuingia mikataba ya aina hii. Kwa mfano, Mkoa wa Kagera umekuwa ukinufaika na umeme unaonunuliwa kutoka Uganda, huku Mkoa wa Rukwa ukiunganishwa na gridi ya umeme ya Zambia. Aidha, baadhi ya maeneo ya Mkoa wa Tanga yaliyo karibu na mpaka wa Kenya yamekuwa yakipokea umeme kutoka nchi jirani. Hii inaonyesha kuwa Tanzania inaamini katika ushirikiano wa kikanda katika kuhakikisha upatikanaji wa nishati.
Katibu Mkuu wa Wizara ya Nishati, Mhandisi Felchesmi Mramba, alipokuwa akizungumzia kuhusu mpango huu, alisisitiza kuwa ununuzi wa umeme kutoka Ethiopia haupaswi kufasiriwa kama ishara ya uhaba wa umeme nchini. Alifafanua kuwa kwa sasa, Tanzania inazalisha takribani megawati 3,796, kiasi ambacho kinatosha kwa mahitaji ya sasa. Badala yake, hatua hii ni sehemu muhimu ya mkakati wa kuimarisha Gridi ya Taifa na kujenga mfumo imara na tegemezi wa usambazaji wa umeme.
Mhandisi Mramba aliongeza kuwa njia itakayotumika kununua umeme kutoka Ethiopia ndiyo hiyo hiyo ambayo Tanzania itaitumia kuuza umeme kwa nchi nyingine ambazo zina uhitaji. Hii inaonyesha kuwa Tanzania inajipanga kuwa kitovu cha biashara ya umeme katika ukanda huu. Kwa sasa, Kanda ya Kaskazini itakuwa mnunuzi mkuu wa umeme kutoka Ethiopia, lakini katika siku zijazo, Tanzania inaweza pia kuuza umeme kwa nchi nyingine kupitia miundombinu hiyo hiyo.
Sambamba na hilo, serikali inaendelea na ujenzi wa njia kubwa ya kusafirisha umeme kutoka Tanzania hadi nchini Zambia. Mradi huu utakapokamilika, utafungua fursa mpya kwa Tanzania kuuza umeme kwa nchi nyingine za Kusini mwa Afrika, hivyo kuongeza mapato ya taifa na kuimarisha ushirikiano wa kiuchumi katika kanda.
Akifafanua zaidi, Mhandisi Mramba alieleza kuwa changamoto kubwa inayokabili mikoa ya Arusha, Kilimanjaro, Manyara, na Tanga ni kushuka kwa msongo wa umeme mara kwa mara. Alisema kuwa mikoa hii ndiyo inayoathirika zaidi na kukatika kwa umeme, si kwa sababu ya ukosefu wa nishati, bali kwa sababu ya msongo mdogo wa umeme (low voltage), ambao unaweza kuathiri utendaji wa vifaa vya umeme vya wananchi.
Tatizo hili linatokana na umbali mrefu ambao umeme unasafirishwa kutoka vituo vikuu vya uzalishaji vilivyoko mikoa ya Dar es Salaam, Morogoro, Pwani, na Iringa hadi kufika Kaskazini. Kwa mfano, alisema kuwa megawati 100 za umeme zinazosafirishwa kutoka eneo la Chalinze kuelekea Arusha zinaweza kupoteza hadi megawati 17 njiani kutokana na umbali na upotevu katika njia za kusafirisha. Hali hii inasababisha uhaba wa umeme na usumbufu kwa watumiaji katika mikoa hiyo.
Kupitia ununuzi wa umeme kutoka Ethiopia, serikali ina matumaini makubwa ya kutatua changamoto hii kwa kupunguza umbali wa usafirishaji wa umeme hadi Kanda ya Kaskazini na hivyo kuimarisha msongo wake. Umeme utakaonunuliwa utakuwa karibu zaidi na watumiaji wa Kaskazini, na hivyo kupunguza upotevu na kuhakikisha upatikanaji wa umeme wa uhakika na wenye msongo unaostahili.
Moja ya maswali ambayo yanaweza kuibuka ni kama umeme unaonunuliwa kutoka Ethiopia ni nafuu zaidi kuliko kuzalisha umeme hapa nchini. Mhandisi Mramba alithibitisha kuwa ununuzi wa umeme kutoka Ethiopia ni hatua yenye manufaa makubwa kiuchumi kwa Tanzania, kwani unapatikana kwa gharama nafuu zaidi. Alieleza kuwa Ethiopia inazalisha sehemu kubwa ya umeme wake kupitia vyanzo vya maji (hydroelectric power), ambavyo kwa kawaida huwa na gharama ndogo za uendeshaji. Hii inamaanisha kuwa gharama ya kununua umeme kutoka Ethiopia inaweza kuwa chini ikilinganishwa na gharama za kuzalisha umeme kwa kutumia baadhi ya vyanzo vingine hapa nchini.
Serikali inakadiria kuwa kwa sasa inapoteza takribani Shilingi bilioni 32 kwa mwaka kutokana na gharama kubwa za kusafirisha umeme kwa umbali mrefu hadi kufikia Kanda ya Kaskazini. Ununuzi wa umeme kutoka Ethiopia unatarajiwa kupunguza kwa kiasi kikubwa gharama hizi za usafirishaji na hivyo kuleta ufanisi zaidi katika sekta ya umeme.
Mhandisi Mramba pia alitoa taarifa kuhusu maendeleo ya Mradi mkubwa wa Bwawa la Julius Nyerere, akifurahia mafanikio makubwa yaliyopatikana hadi sasa ambapo mradi umefikia asilimia 99.8 ya kukamilika. Bwawa hili limekuwa na mchango mkubwa katika kuongeza upatikanaji wa umeme nchini. Hata hivyo, alieleza kuwa kwa sasa serikali haitalenga kuzalisha umeme zaidi ya mahitaji ya sasa ya megawati 1,908 kwenye Gridi ya Taifa ili kuepuka uzalishaji wa ziada ambao hauna matumizi ya haraka.
Kwa upande wake, Msemaji Mkuu wa Serikali, Bwana Gerson Msigwa, alisisitiza kuwa ununuzi wa umeme kutoka Ethiopia ni sehemu muhimu ya mkakati mkuu wa serikali wa kuimarisha Gridi ya Taifa na kuhakikisha kuwa kuna njia mbadala za upatikanaji wa nishati hiyo muhimu pale inapotokea changamoto yoyote. Alikumbusha kuwa Tanzania ni mwanachama hai wa Gridi ya Umeme ya Ukanda wa Kaskazini mwa Afrika, na hivyo inao uwezo wa kununua umeme kwa gharama nafuu chini ya makubaliano ya ushirikiano wa kieneo.
Bwana Msigwa alihitimisha kwa kusema kuwa kwa kununua umeme kutoka Ethiopia, Tanzania inapunguza gharama za usafirishaji wa umeme kwa umbali mrefu na wakati huo huo inahakikisha kuwa wananchi wa Kanda ya Kaskazini wanapata umeme wa uhakika na wa kutosha kwa ajili ya shughuli zao za kila siku na maendeleo ya kiuchumi. Hatua hii inaonyesha dhamira ya serikali ya kuhakikisha kuwa nishati ya umeme inapatikana kwa wote na kwa gharama nafuu.