Waziri wa Madini, Anthony Mavunde, ameitaka Tume ya Madini kuhakikisha Watanzania wanapatiwa kipaumbele katika usambazaji wa huduma na bidhaa kwenye migodi ya madini. Lengo kuu la agizo hili ni kuwawezesha Watanzania kujipatia kipato, kuongeza mzunguko wa fedha nchini, na hatimaye kuhakikisha Sekta ya Madini inaendelea kutoa mchango mkubwa na endelevu kwenye Pato la Taifa.
Waziri Mavunde alitoa wito huo mapema leo Juni 17, 2025, jijini Mwanza, wakati akifungua Jukwaa la Nne la Utekelezaji wa Ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini. Jukwaa hili muhimu limekutanisha wadau mbalimbali, ikiwemo Wizara ya Madini na Taasisi zake, Taasisi za Serikali, Taasisi Binafsi, Taasisi za Fedha, Kampuni za Uchimbaji wa Madini, na Watoa Huduma kwenye Migodi ya Madini, likionyesha azma ya serikali kushirikisha pande zote katika kukuza sekta hii.
Sheria na Kanuni Kama Msingi wa Ushirikishwaji
Mavunde alisisitiza kuwa katika kuboresha mazingira ya uwekezaji nchini na kuhakikisha Watanzania wananufaika kikamilifu na rasilimali madini, Serikali imeendelea kusimamia ipasavyo Sheria ya Madini, Sura 123 Kifungu Namba 102, pamoja na Kanuni za Ushirikishwaji wa Watanzania za Mwaka 2018. Sheria na kanuni hizi zimewekwa ili kuweka usimamizi thabiti katika utekelezaji wa masuala ya ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini nchini. Lengo kuu la uwepo wa kanuni hizi ni kuhakikisha Watanzania wanashiriki ipasavyo kupitia usambazaji wa bidhaa na huduma kwenye migodi ya madini, badala ya kampuni kuagiza bidhaa kutoka nje ya nchi.
Aidha, Waziri Mavunde aliitaka Tume ya Madini kufanya marekebisho ya Kanuni ili kuruhusu uhawilishaji teknolojia kwa Kampuni za Kigeni. Hatua hii itatoa fursa kwa kampuni za Kitanzania kushirikiana na kampuni za kigeni katika utoaji wa huduma migodini, hivyo kujifunza na kupata teknolojia mpya kutoka kwa kampuni za kimataifa. Hii ni njia muhimu ya kujenga uwezo wa ndani na kuongeza ushindani wa makampuni ya Kitanzania.
Mafanikio ya Sekta ya Madini Chini ya Dk. Samia
Waziri Mavunde alimpongeza kwa dhati Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa maono yake makubwa ya kuendeleza Sekta ya Madini. Alisema maono hayo yamepelekea mabadiliko makubwa na mafanikio yasiyo na kifani. "Mpaka sasa mafanikio makubwa yamepatikana hasa kwa wachimbaji wadogo ambapo wameanza kukopesheka kutoka kwenye Taasisi za Fedha. Ushiriki wa Watanzania kwenye shughuli za uchimbaji, uchenjuaji, biashara ya madini na utoaji wa bidhaa na huduma kwenye migodi ya madini umeongezeka, na mchango wa wachimbaji wadogo kwenye makusanyo ya maduhuli umeendelea kuimarika," alisisitiza Mavunde.
Akifafanua mafanikio ya utekelezaji wa kanuni za ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini, Waziri Mavunde alibainisha kuwa katika kipindi cha mwaka 2023/2024, jumla ya ajira rasmi 19,874 zilizalishwa katika migodi ya madini. Kati ya ajira hizo, 19,371 (sawa na asilimia 97) zilitolewa kwa Watanzania, huku ajira 503 (sawa na asilimia 3) zikitolewa kwa wageni. Takwimu hizi zinaonyesha wazi jinsi kanuni hizi zilivyoleta matokeo chanya.
Fursa na Miito kwa Watanzania
Mavunde pia aliwataka Watanzania kuchangamkia fursa za uwekezaji katika Sekta ya Madini, hasa kwenye usambazaji wa bidhaa na huduma migodini, kama vile usambazaji wa vifaa, vyakula, na huduma nyinginezo. Aliwataka Watanzania kutumia fursa hiyo na kuzitaka Taasisi za Kifedha kuendelea kuwakopesha mitaji. Alifichua kuwa kampuni za madini zinatumia kiasi cha Shilingi Trilioni 5.3 kila mwaka kwa ajili ya manunuzi ya bidhaa na huduma zinazotumika migodini, hivyo fursa hizi zinapaswa kutumiwa kikamilifu na Watanzania.
Kwa upande wake, Mkuu wa Wilaya ya Ilemela, Mhe. Hassan Masala, akizungumza kwa niaba ya Mkuu wa Mkoa wa Mwanza, Mhe. Said Mtanda, alimpongeza Waziri Mavunde kwa usimamizi mzuri wa Sekta ya Madini ulipelekea mafanikio makubwa na ongezeko la wawekezaji nchini. Alitumia fursa hiyo kuwakaribisha wawekezaji kuwekeza katika mkoa wa Mwanza, hasa katika uchimbaji wa madini na utoaji wa huduma mbalimbali kwenye migodi.
Naibu Katibu Mkuu wa Wizara ya Madini, Msafiri Mbibo, alisisitiza kuwa Wizara ya Madini itaendelea kufungamanisha Sekta ya Madini na sekta nyingine muhimu za kiuchumi ili kuongeza ushiriki wa Watanzania kwenye shughuli za madini nchini.
Mchango wa Sekta ya Madini Kwenye Pato la Taifa
Akizungumza kwa niaba ya Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, Dkt. Angeline Mabula, Mbunge wa Ilemela, alipongeza kazi kubwa inayofanywa na Waziri Mavunde. Alisisitiza kuwa chini ya uongozi wake, mchango wa Sekta ya Madini kwenye Pato la Taifa umeongezeka kwa kiasi kikubwa. "Kupitia uongozi wa Mhe. Mavunde, tumeshuhudia mapinduzi makubwa kwenye Sekta ya Madini ambapo Tanzania imepiga hatua kubwa ya kihistoria kwa kufikia mchango wa asilimia 10.1 katika Pato la Taifa kwa Mwaka 2024," alisisitiza Dkt. Mabula. Hili ni jambo la kihistoria, kwani limefikiwa mwaka mmoja kabla ya lengo la asilimia 10 lililowekwa kwenye Sera ya Madini ya Mwaka 2009 na Mpango wa Maendeleo wa Taifa wa Miaka Mitano (2021/2022 – 2025/2026).
Mwenyekiti wa Tume ya Madini, Dkt. Janet Lekashingo, alisema kuwa Tume imeanza kukusanya takwimu za bidhaa zinazoingizwa nchini ili kushauri Serikali kuhusu uanzishwaji wa viwanda vinavyotoa bidhaa husika. Hatua hii italenga kuongeza mzunguko wa fedha nchini huku wananchi wakijipatia ajira. Kamishna wa Tume ya Madini na Mwenyekiti wa Kamati ya Ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini, Dkt. Theresia Numbi, alieleza mikakati iliyowekwa na Tume ya Madini ya kuongeza ushiriki wa Watanzania katika Sekta ya Madini, ikiwemo mikutano, majukwaa, na matumizi ya vyombo vya habari.