Sekta ya uchimbaji mdogo wa madini mkoani Simiyu, ambayo ni tegemeo kubwa la ajira na mapato kwa maelfu ya wananchi, inakabiliwa na kikwazo kikubwa kinachorudisha nyuma kasi ya uzalishaji. Wachimbaji wadogo mkoani humo wametoa ombi zito kwa Serikali na taasisi za kifedha nchini, wakiomba kuwezeshwa kupata nishati ya umeme wa gridi ya taifa (wa kudumu) na mikopo yenye masharti nafuu ili kuondokana na gharama kubwa za uendeshaji.
Changamoto hii imeelezwa kwa hisia na mmoja wa wachimbaji wanawake anayefanya kazi kupitia Chama cha Wachimba Madini Wanawake Tanzania (TAWOMA) mkoani humo, Anisia Japhet. Bi. Anisia amefafanua kuwa kwa sasa wanalazimika kutumia kiasi kikubwa cha fedha kununua dizeli kwa ajili ya kuendesha mitambo na jenereta, hali inayokata sehemu kubwa ya faida yao.
"Gharama za dizeli ni kubwa mno, zinatuumiza. Fikiria, lita 80 za dizeli tunazotumia zinamalizika ndani ya saa 24 pekee. Hii ni gharama kubwa sana. Tungefanikiwa kupata umeme wa kudumu kutoka TANESCO, tungepunguza gharama hizi kwa kiasi kikubwa na hivyo kuongeza tija kwenye uzalishaji wetu," alisema Anisia.
Akisisitiza umuhimu wa sekta hiyo kwa wanawake, aliongeza kuwa uchimbaji si kazi ya wanaume pekee, bali ni fursa halali inayoweza kubadili maisha ya mwanamke yeyote anayejituma. "Mimi kama mwanamke, kupitia kazi hii ya uchimbaji, nimeweza kusomesha watoto wangu na kuendesha maisha ya familia. Kila mwezi tunaweza kupata wastani wa viroba 100 vya mawe, na kila kiroba kina uwezo wa kutoa kuanzia gramu moja au zaidi ya dhahabu," alifafanua.
Ukweli wa changamoto hizi unathibitishwa na Meneja wa Mgodi wa TAWOMA, Paul Ntalima. Alieleza kuwa kutokana na ukosefu wa mtaji wa kutosha na gharama kubwa za uendeshaji (zinazochangiwa na dizeli), ni maduara 14 tu ya uzalishaji yanayofanya kazi kati ya maduara 24 wanayomiliki.
"Wachimbaji wadogo wana uwezo mkubwa wa kuongeza uzalishaji hata mara mbili zaidi ya sasa endapo watapata uwezeshaji wa mikopo yenye riba nafuu," alisema Ntalima. Alisisitiza kuwa sekta hii ni muhimu kwa uchumi wa ndani, kwani mgodi wao pekee unatoa ajira kwa zaidi ya vijana na wanawake 400. "Tukipata umeme wa gridi, uzalishaji unaweza kuongezeka mara mbili hadi tatu," aliongeza.
Mtazamo kama huo ulitolewa na Mussa Kazidijshi, Mtendaji wa Mgodi wa Ludovic Mlalo & Partners, aliyesema mgodi wao unaajiri zaidi ya watu 200 na umeendelea kuwa msaada kwa jamii kupitia miradi ya Uwajibikaji kwa Jamii (CSR), kama ujenzi wa barabara. "Tukipatiwa mikopo ya riba nafuu na nishati ya kudumu, uzalishaji wetu utaongezeka mara tatu," alisema.
Akijibu changamoto hizi, Afisa Madini Mkazi wa Mkoa wa Simiyu, Mayigi Makolobela, alikiri serikali kuzitambua na kusema tayari hatua zinachukuliwa. Alieleza kuwa Serikali kupitia Tume ya Madini ipo kwenye mazungumzo ya kina na TANESCO kuhakikisha maeneo yote ya wachimbaji wadogo mkoani humo yanafikishiwa umeme wa kudumu.
"TANESCO wameahidi kufikisha umeme katika maeneo haya ili kuongeza uzalishaji na kupunguza gharama za uendeshaji," alisema Makolobela.
Zaidi ya hayo, Makolobela alitumia fursa hiyo kuziomba taasisi za kifedha (benki) kuangalia upya namna ya kuwakopesha wachimbaji wadogo. Alisisitiza kuwa kundi hili lina vigezo vyote vya kukopesheka. "Wito wangu kwa taasisi za kifedha ni kuwasaidia hawa wachimbaji. Wana bidhaa halisi (dhahabu), masoko yapo wazi, na taarifa zao za kifedha zinajulikana. Wana uwezo kamili wa kurejesha mikopo," alisisitiza.
Alibainisha kuwa Mkoa wa Simiyu sasa una vituo vitano vya ununuzi wa madini na soko kuu moja lililopo Bariadi Mjini, jambo linalorahisisha biashara. Pia aliwapongeza wachimbaji kwa moyo wao wa kurudisha kwa jamii, akitolea mfano vikundi vya TAWOMA na EMJ vilivyotoa zaidi ya madawati 90 kwa Shule ya Majengo.