Hatimaye kilio cha muda mrefu cha wafanyabiashara ndogondogo wanaopambana na jua na vumbi katika mpaka wenye hekaheka nyingi wa Tunduma na Nakonde kimepata majibu ya kuridhisha. Katika hatua ya kihistoria iliyopokelewa kwa shangwe, Serikali za Tanzania na Zambia zimekubaliana kuondoa vizingiti vya kiforodha kwa orodha ya bidhaa 48, hatua inayotajwa kuwa ni mkombozi kwa wajasiriamali wa mipakani.
Makubaliano haya mapya, ambayo yamehitimisha kero za miaka nenda rudi za urasimu, yalisainiwa rasmi tarehe 19 Desemba 2025. Tukio hilo muhimu liliongozwa na Katibu Mkuu wa Wizara ya Viwanda na Biashara wa Tanzania, Dk. Hashil Abdallah, akishirikiana na mugwewe kutoka Zambia, Dk. Simon Ng’ona, ambaye alimwakilisha Katibu Mkuu wa Wizara ya Biashara na Viwanda wa nchi hiyo jirani.
Kwaheri 'Njia za Panya'
Kwa miaka mingi, wafanyabiashara wadogo, maarufu kama 'Wamachinga' wa mipakani, wamekuwa wakilazimika kutumia njia zisizo rasmi au 'njia za panya' kukwepa mlolongo mrefu wa taratibu za forodha ambazo mara nyingi hugharimu muda na fedha kuliko hata faida ya bidhaa zenyewe.
Akizungumza kwa uchungu uliochanganyika na matumaini mapya, Dk. Abdallah alibainisha kuwa sasa "biashara ni halali na rahisi." Alisisitiza kuwa utekelezaji wa Mkakati wa Kurahisisha Biashara (Simplified Trade Regime - STR) ni dawa tosha ya kuondoa kero hizo.
"Lengo letu ni kuhakikisha mama ntilie, muuza mboga, na mfanyabiashara wa saruji anavuka mpaka kwa amani, anafanya biashara yake, na kukuza kipato chake bila kusumbuliwa na makaratasi yasiyo na lazima. Hii ndiyo maana halisi ya ushirikiano wa kiuchumi; kumgusa mwananchi wa chini," alisema Dk. Abdallah.
Orodha ya 'Dhahabu' ya Bidhaa 48
Habari njema zaidi ni aina ya bidhaa zilizopewa "pasipoti" ya kuvuka bila mizengwe. Makubaliano hayo yamegusa bidhaa ambazo ndizo uti wa mgongo wa maisha ya kila siku ya wakazi wa Ukanda wa Kusini mwa Tanzania na Kaskazini mwa Zambia.
Miongoni mwa bidhaa hizo zilizopewa 'ruksa' ni pamoja na nafaka (kama mahindi na mchele), unga, sukari, na matunda. Aidha, vifaa vya ujenzi kama saruji na samani, pamoja na bidhaa za viwandani kama sabuni, nyuzi za nguo, na bidhaa za kemikali nazo zimo katika orodha hiyo. Hii inamaanisha kuwa soko la bidhaa za Kitanzania nchini Zambia litatanuka, na kadhalika kwa bidhaa za Zambia kuingia Tanzania.
Uchumi wa Mpaka Kushika Kasi
Mpaka wa Tunduma unatajwa kuwa moja ya lango kuu la uchumi katika Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC). Kufunguka kwa fursa hii kunatarajiwa kupunguza msongamano wa malori na watu, na badala yake kuongeza mzunguko wa fedha.
Dk. Ng’ona kutoka Zambia alikazia kuwa makubaliano haya ni kifo cha biashara za magendo. "Hakuna sababu ya mfanyabiashara kupita vichakani na kuhatarisha usalama wake na mali zake wakati anaweza kupita lango kuu kwa uhuru. Tunataka kuona biashara halali ikistawi ili serikali zote mbili zipate takwimu sahihi na wananchi watajirike," alisisitiza kiongozi huyo.
Hatua hii ni sehemu ya utekelezaji wa maono mapana ya kukuza biashara ndani ya Afrika, ambapo vikwazo visivyo vya kodi (Non-Tariff Barriers) vimekuwa vikitajwa kama adui mkubwa wa maendeleo. Kwa wakazi wa Mkoa wa Songwe na maeneo jirani, huu ni mwanga mpya wa "kutoboa" kimaisha kupitia biashara ya kuvuka mipaka.