Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, linalofanya kazi zake mjini Dodoma, jana, tarehe 29 Aprili 2025, lilipitisha kwa kauli moja, kwa asilimia 100, Bajeti ya Wizara ya Nishati ya shilingi Trilioni 2.2 kwa ajili ya mwaka wa fedha 2025/2026. Katika kuhitimisha mjadala wa kina wa bajeti hiyo na kujibu hoja mbalimbali zilizoibuliwa na Waheshimiwa Wabunge, Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Nishati, Dkt. Doto Biteko, alitoa ufafanuzi wa kina kuhusu masuala muhimu yanayogusa sekta ya nishati nchini.
Moja ya miradi mikubwa iliyopewa kipaumbele katika maelezo yake ilikuwa ni ule wa Kuchakata na Kusindika Gesi Asilia (LNG). Dkt. Biteko alisisitiza kuwa Serikali ya Tanzania ina azma thabiti ya kutekeleza mradi huu kutokana na matarajio makubwa ya manufaa yake kiuchumi kwa taifa. Alifafanua kuwa kwa sasa, kuna maeneo machache, takriban matatu tu, ambayo bado yanaendelea kujadiliwa kwa kina na Wawekezaji ili kuhakikisha mradi huo unakuwa na tija ya hali ya juu kwa pande zote na kwa wananchi. Alitoa matumaini kuwa kama majadiliano haya yatakamilika ndani ya mwaka huu 2025, basi mkataba wa utekelezaji wa mradi huo utasainiwa mara moja ili kazi ianze. Dkt. Biteko aliongeza kuwa Rais, Dkt. Samia Suluhu Hassan ana kiu kubwa ya kuona mradi huu unatekelezwa haraka na tayari ametoa maagizo kwa Wizara yake kufanya hivyo.
Akijibu hoja nyingine zilizotolewa na Wabunge, Waziri Biteko aligusia suala la ongezeko la vituo vya mafuta na ukaribu wake. Alieleza kuwa Wizara ya Nishati imeanza mazungumzo na Wizara ya Ardhi ili kuongeza umbali unaotakiwa kati ya kituo kimoja cha mafuta na kingine kutoka kiwango cha sasa cha mita 200. Hatua hii inalenga kuimarisha usalama wa watu, kulinda mazingira, na kuhakikisha shughuli za kijamii zinazofanyika karibu na vituo hivyo zinaendelea kwa usalama.
Kuhusu matumizi ya gesi asilia iliyoshinikizwa (CNG) kama nishati mbadala kwa vyombo vya moto, Dkt. Biteko alikumbusha hatua muhimu zilizochukuliwa na Serikali. Alisema Serikali tayari ilishatoa msamaha wa Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT) kwa vifaa na mashine mbalimbali muhimu zinazotumika katika mnyororo wa thamani wa miradi ya CNG, kama vile mitungi na vifaa vya kufunga mifumo ya gesi kwenye magari. Zaidi ya hayo, alifafanua kuwa katika mwaka wa fedha 2024/2025, Wizara ya Nishati imewasilisha mapendekezo ya maboresho zaidi ya kodi kwa Wizara ya Fedha ili kuzidi kuhamasisha matumizi ya gesi asilia kwenye magari na kuwavutia zaidi wawekezaji katika sekta hiyo, huku ikiwawezesha wawekezaji waliopo kurudisha gharama zao haraka.
Katika suala la gharama za kuunganisha huduma za umeme vijijini na mijini, Dkt. Biteko alisema Serikali imetambua changamoto hiyo na timu maalum imeundwa kwa ajili ya kuangalia namna gani gharama hizo zinaweza kupunguzwa ili kuleta unafuu kwa wananchi wengi zaidi. Alitoa pongezi za pekee kwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa mafanikio makubwa ya kufikisha umeme katika vijiji vyote 12,318 vya Tanzania kama ilivyoelekezwa katika Ilani ya Chama Cha Mapinduzi ya mwaka 2020, huku kazi ya kupeleka umeme hadi katika vitongoji ikiendelea kwa kasi kubwa kote nchini.
Akizungumzia ujenzi wa miundombinu ya umeme, ikiwemo vituo vya kupoza umeme katika wilaya zote nchini kupitia mradi wa Gridi Imara, Dkt. Biteko alieleza kuwa Serikali imeshanunua viwanja kwa ajili ya kujenga vituo hivyo. Katika awamu ya kwanza, vitajengwa vituo 14, na utekelezaji unaendelea. Aidha, kwenye laini za umeme ambazo ni ndefu sana, Serikali inapanga kuweka Switching Stations (vituo vya kudhibiti mtiririko wa umeme) ili kuongeza uthabiti wa gridi ya taifa. Kuhusu changamoto ya kukatika kwa umeme nchini, Dkt. Biteko alitoa takwimu zenye matumaini, akieleza kuwa tatizo hilo limepungua kwa asilimia 48, na muda unaopoteza umeme umepungua kwa asilimia 64. Alifafanua kuwa kwa sasa, umeme unakatika zaidi kutokana na kazi za matengenezo ya miundombinu. Hata hivyo, alieleza kuwa Serikali inaendelea kuimarisha kituo cha huduma kwa wateja cha TANESCO ili wananchi wawe wanapata taarifa kwa wakati pale umeme unapokatika, ikiwa ni pamoja na kuanzisha makundi ya sogozi (WhatsApp groups) katika kila wilaya.
Awali, wakati akihitimisha hoja za Wizara ya Nishati, Naibu Waziri wa Nishati, Mheshimiwa Judith Kapinga, alimpongeza kwa dhati Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kuwekeza kwa kiwango kikubwa katika Sekta ya Nishati, akieleza kuwa nishati ni msingi muhimu wa ukuaji wa uchumi na maendeleo ya taifa lolote. Mheshimiwa Kapinga alifafanua miradi mbalimbali inayoendelea kuunganisha mikoa ambayo bado haiko kikamilifu katika Gridi ya Taifa au kuboresha miundombinu iliyopo.
Alitaja kuwa katika Mkoa wa Rukwa, kuna mradi mkubwa wa kusafirisha umeme unaoendelea kutoka Iringa kupitia Tunduma hadi Rukwa, na kwamba mradi huo unajumuisha pia kipande kitakachounganisha gridi ya Tanzania na Zambia. Kwa mikoa ya Mtwara na Lindi, mkandarasi tayari yupo eneo la kazi akijenga njia ya umeme kutoka Songea, kupitia Tunduru na Masasi, hadi Mahumbika. Malipo ya fidia kwa wananchi wanaopisha mradi yanaendelea, ambapo shilingi bilioni 4.6 tayari zimelipwa Tunduru-Masasi, na shilingi bilioni 2.7 zitaendelea kulipwa eneo la Songea kuelekea Namtumbo na Tunduru.
Mheshimiwa Kapinga aliongeza kuwa katika Mkoa wa Kagera, kazi ya kupeleka gridi ya Taifa inaendelea kupitia ujenzi wa njia ya kusafirisha umeme ya Benaco-Kyaka. Katika Mkoa wa Katavi, mradi wa kuunganisha umeme wa gridi umefikia hatua za mwisho. Akielezea jitihada za kupeleka umeme kwenye visiwa mbalimbali nchini, alisema Serikali imetenga shilingi bilioni 9.89 kwa ajili ya kufunga mifumo ya umeme jua (solar) katika visiwa 118 vilivyopo katika mikoa zaidi ya mitano, hususan Wilaya ya Ukerewe.
Kuhusu maboresho ya miundombinu ya umeme katika Jiji la Dar es Salaam, Mheshimiwa Kapinga alieleza kuwa kazi kubwa inaendelea kuhakikisha umeme wa uhakika unapatikana. Alitolea mfano kituo cha Mbagala, ambacho kinawekewa transfoma mpya yenye uwezo wa MVA 120 badala ya ile ya zamani yenye MVA 50. Kazi hii imefikia mwishoni na itaimarisha upatikanaji wa umeme kwa maeneo ya Mbagala, Temeke, Yombo, Mkuranga, na baadhi ya maeneo ya Kigamboni, ambako pia maboresho mengine yanaendelea na tayari wananchi wanashuhudia mabadiliko chanya.