Tatizo la kuenea kwa bidhaa bandia linaendelea kuwa janga kubwa nchini Tanzania, likisababisha hasara kubwa kwa wafanyabiashara waaminifu na kuhatarisha afya na usalama wa watumiaji. Hali hii inaripotiwa kuwa mbaya zaidi katika mikoa mingine ya nchi kinyume na Dar es Salaam, huku wafanyabiashara na wananchi wakitoa wito wa dharura kwa serikali kuingilia kati.
Mhasibu wa Jumuiya ya Wafanyabiashara Mkoa wa Mwanza, Hamis Mgele, ameeleza kuwa bidhaa bandia zimekuwa donda ndugu kwao. Alieleza kuwa bidhaa halisi, ambazo mara nyingi huwa ghali kutokana na ubora wake, zinashindwa kushindana na bidhaa bandia zinazouzwa kwa bei ya chini kabisa. Mgele alidai kuwa baadhi ya wafanyabiashara wa kigeni huiga bidhaa halali na kuzisambaza sokoni kabla ya bidhaa halisi kuingizwa nchini, hatua inayowafilisi wafanyabiashara wa ndani na kudidimiza mitaji yao.
Tatizo hili si tu linaathiri uchumi, bali pia linaathiri afya za Watanzania. Wananchi wa Mwanza wamezungumza kwa uchungu. Haika Kenedy, mkazi wa Kisesa, Magu, amesema bidhaa nyingi bandia huigwa baada ya zile za awali kupata sifa kwa ubora wake, na kwamba wanawake ndio waathirika wakubwa wa bidhaa hizi, hasa za urembo, ambazo husababisha madhara makubwa kwenye ngozi. Suzy Charles wa Nyakato alieleza hofu yake ya kununua mafuta ya ngozi kutokana na mara kadhaa kuuzwa bidhaa bandia, na hivyo kusababisha ngozi yake kuharibika.
Tafiti zinaonyesha ukubwa wa tatizo hili. Takwimu kutoka Chama cha Viwanda Tanzania (CTI) na Global Organised Crime Index ya mwaka 2023, zinaeleza kuwa zaidi ya asilimia 50 ya bidhaa zinazotumika nchini ni bandia. Hii inajumuisha dawa, chakula, na vifaa vya ujenzi. Mamlaka ya Dawa na Vifaa Tiba (TMDA) imekuwa ikifanya operesheni za kushtukiza, na hivi karibuni ilikamata dawa na vifaa tiba bandia vyenye thamani ya zaidi ya Shilingi Milioni 90.1 mkoani Mwanza. Kaimu Meneja wa TMDA Kanda ya Ziwa Mashariki, Aggrey Muhabuki, amesema baadhi ya wafanyabiashara wamekuwa wakiingiza dawa bandia kupitia njia zisizo rasmi, hivyo kuhatarisha afya za wananchi. Alisisitiza kuwa watakaokamatwa watachukuliwa hatua kali za kisheria.
Ili kutatua tatizo hili, Dk. Jeremia Katwale, Mganga Mfawidhi wa Kituo cha Afya Igalla, amependekeza ushirikiano mkubwa kati ya mamlaka na wananchi. Alisema elimu itawasaidia wananchi kutofautisha bidhaa halali na bandia, na hivyo kupunguza soko la bidhaa hizo. Wito unatolewa kwa serikali kushirikiana na Jumuiya ya Wafanyabiashara Tanzania ili kuweka mikakati ya kudhibiti bidhaa hizi, hasa mikoani, na kuwalinda wananchi na uchumi wa taifa.