Ulimwenguni, kahawa inaweza kuonekana kama zao la kawaida tu, lakini ukweli ni kwamba inashikilia nafasi muhimu sana katika uchumi wa kimataifa. Ingawa bara la Afrika ndilo asili ya mmea huu wa kahawa, mataifa ya Ulaya na Amerika ndiyo yanayochota faida kubwa zaidi, huku wakulima wa Afrika wakipata mapato duni kutokana na kuuza kahawa ikiwa bado mbichi.
Tanzania ni miongoni mwa nchi zinazoongoza kwa uzalishaji wa kahawa barani Afrika, ikishika nafasi ya nne nyuma ya Ethiopia, Ivory Coast (Côte d'Ivoire), na Uganda. Nchi nyingine zinazojihusisha na kilimo cha kahawa barani humo ni pamoja na Kenya, Rwanda, Burundi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), na Malawi.
Katika jitihada za kuinua thamani ya kahawa yake, Tanzania ilikuwa mwenyeji wa mkutano muhimu uliowakutanisha viongozi kutoka mataifa 25 ya Afrika. Mkutano huu, uliokuwa Mkutano wa Tatu wa G-25, ulifanyika jijini Dar es Salaam mnamo Februari 21-22, 2024.
Rais Samia Asema Afrika Lazima Inufaike na Kahawa Yake
Akihutubia mkutano huo, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Samia Suluhu Hassan, alisisitiza kwa nguvu kwamba Afrika inapaswa kuchukua hatua madhubuti ili kuongeza uzalishaji na thamani ya kahawa ifikapo mwaka 2035.
"Kahawa inalimwa hapa Afrika, lakini bara letu halinufaiki ipasavyo na zao hili. Ni lazima tuongeze thamani ya kahawa yetu badala ya kuendelea kuiuza ikiwa ghafi na kisha kuishia kuinunua kwa bei ghali baada ya kuchakatwa nje ya bara letu," alisema Rais Samia kwa msisitizo.
Takwimu zinaonyesha hali halisi inayotia wasiwasi: Afrika huuza kahawa ghafi yenye thamani ya takribani Dola za Kimarekani bilioni 3 (takribani TZS trilioni 7.5), lakini inaagiza kahawa iliyochakatwa yenye thamani ya zaidi ya Dola za Kimarekani bilioni 50 (takribani TZS trilioni 125). Rais Samia alieleza kuwa uwiano huu unaonyesha wazi jinsi bara la Afrika linavyopoteza fursa kubwa za kiuchumi ambazo zingeweza kuwanufaisha wakulima na mataifa kwa ujumla.
"Kahawa ya Afrika imekuwa haina thamani inayostahili kwa sababu tunaendelea kuiuza ikiwa mbichi kwa bei ndogo, na kisha inachukuliwa na kuuzwa tena kwetu kwa bei kubwa baada ya kusindikwa nje ya mipaka yetu. Hii ni changamoto ambayo tunapaswa kuungana na kuitatua sisi wenyewe," alisisitiza Rais Samia.
Inakadiriwa kuwa kila siku, watu duniani hunywa zaidi ya vikombe bilioni 3 vya kahawa, na sehemu kubwa ya kahawa hiyo inatoka Afrika. Hata hivyo, mapato makubwa yanayotokana na biashara hii hayaishii kwa wakulima wa Kiafrika, bali yanaelekezwa kwa mataifa ambayo yanachakata na kuuza kahawa ikiwa na thamani iliyoongezwa.
Katika jitihada za kuleta mabadiliko chanya, Tanzania imeweka mikakati ya kuhakikisha kuwa ifikapo mwaka 2030, kati ya asilimia 20 hadi 25 ya kahawa yote inayozalishwa nchini inachakatwa ndani ya nchi yenyewe. Hii ni hatua muhimu katika kujenga uwezo wa ndani na kuongeza faida kwa wakulima na taifa.
Azimio la Dar es Salaam: Afrika Kujenga Viwanda vya Kuchakata Kahawa
Mkutano huo ulifikia kilele kwa kupitishwa kwa Azimio la Dar es Salaam, ambapo nchi wanachama wa G-25 zilikubaliana kwa pamoja kushirikiana katika kuongeza thamani ya kahawa kwa njia zifuatazo:
Kuanzisha viwanda vya kisasa vya kuchakata kahawa katika mataifa mbalimbali ya Afrika ili kupunguza utegemezi wa kuuza kahawa ikiwa bado ghafi.
Kuimarisha tafiti za kilimo cha kahawa kwa lengo la kuboresha mbinu za uzalishaji na kupata mavuno bora zaidi.
Kushirikiana katika uwekezaji kwenye miundombinu ya kuongeza thamani ya kahawa na kuhamasisha matumizi ya kahawa inayozalishwa ndani ya Afrika.
Kuongeza kiwango cha kahawa inayochakatwa barani Afrika hadi kufikia asilimia 50 ifikapo mwaka 2035.
Kuanzisha kituo maalum cha utafiti wa kahawa kwa ajili ya bara la Afrika, ambacho kitahakikisha kuwa sekta hii inaendelea kukua kwa kutumia ubunifu wa kiteknolojia.
Waziri wa Kilimo wa Tanzania, Hussein Bashe, alisisitiza kuwa ni muhimu kwa nchi za Afrika kuunga mkono kikamilifu jitihada za kuongeza matumizi ya kahawa inayozalishwa ndani ya bara hilo na kuwapa wakulima wa Kiafrika fursa ya kunufaika zaidi na zao hili muhimu.
Viongozi wa Afrika Waunga Mkono Harakati za Mapinduzi ya Sekta ya Kahawa
Mwenyekiti wa Shirika la Kahawa Afrika (IACO) na Waziri wa Kilimo wa Burundi, Prosper Dodiko, alieleza wazi kuwa Burundi inaunga mkono kikamilifu azimio hilo na iko tayari kulitekeleza kwa vitendo ili kuleta mabadiliko yanayotarajiwa.
Mkurugenzi Mkuu wa Bodi ya Kahawa Tanzania (TCB), Primus Kimaryo, alisema kuwa Tanzania inafanya kazi kwa karibu na wazalishaji wengine wa kahawa barani Afrika ili kuhakikisha kuwa sekta hiyo inakuwa na manufaa makubwa kiuchumi, hasa kwa vijana na wanawake ambao wanajihusisha na kilimo na biashara ya kahawa.
Naye Amir Hamza, Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya kahawa ya Amimza, alipongeza sana Tanzania kwa kuwa mwenyeji wa mkutano huo muhimu, akisema kuwa hatua zilizokubaliwa zitasaidia kwa kiasi kikubwa Afrika kuondokana na utegemezi wa kuuza kahawa ikiwa bado ghafi.
"Kutokana na maazimio haya, nina uhakika kuwa sekta ya kahawa itapiga hatua kubwa, na hivi karibuni tutaanza kuona uanzishwaji wa viwanda vyetu vya kisasa vya kuchakata kahawa barani Afrika," alisema Bwana Hamza kwa matumaini.