Wakati homa ya Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025 ikielekea kileleni, huku Watanzania wakijiandaa kupiga kura Jumatano ijayo, viwanja vya kampeni vimekuwa vikifurika watu kote nchini. Hata hivyo, miongoni mwa umati huo, kuna taswira moja inayojirudia na ambayo sasa inawatia wasiwasi wataalamu wa haki za watoto na saikolojia: wimbi la watoto wadogo wanaopelekwa na kushiriki katika mikutano hiyo ya kisiasa.
Imekuwa ni ada kwa baadhi ya wazazi, walezi, na hata wanasiasa wenyewe, kuwavalisha watoto sare za vyama (kama vile fulana na kofia) na kuwapeleka kwenye mikutano hiyo. Wengine huwapandisha majukwaani kama sehemu ya shamrashamra. Ingawa kwa wengi hili linaweza kuonekana kama jambo la kawaida au la kuchekesha, ukweli ni kwamba wataalamu wanaonya kuwa kitendo hiki kina madhara makubwa na ya muda mrefu kwa ustawi, usalama, na malezi ya mtoto.
Hofu ya kwanza ni ya kimwili na kiafya. Mkuu wa kitengo cha elimu ya afya kutoka Wizara ya Afya Zanzibar, Bakari Hamad Magarawa, anafafanua kuwa mikusanyiko mikubwa kama ya kampeni ni maeneo hatarishi zaidi kwa watoto. "Kuna hatari kubwa ya watoto kupata magonjwa ya kuambukiza kutokana na kukaa katika maeneo yasiyo salama kiafya," anasema Magarawa. Katika msongamano mkubwa, kuna uwezekano wa watoto kukanyagwa, kujeruhiwa kutokana na vurugu zinazoweza kuzuka, au hata kukosa hewa safi na kukandamizwa.
Zaidi ya hatari za kimwili, zipo athari za kisaikolojia ambazo ni sumu ya taratibu kwa akili changa za watoto. Mtaalamu wa masuala ya saikolojia, Asha Khamis, anaeleza kuwa majukwaa ya siasa mara nyingi hutawaliwa na lugha kali, muziki wa kishindo, kelele, matusi, kejeli, na kauli za chuki dhidi ya wapinzani.
"Watoto wanaposhuhudia vurugu, matusi, au maneno ya chuki, akili zao changa huathirika. Hali hii inaweza kusababisha hofu, msongo wa mawazo, na kuwafanya waige lugha au mienendo hiyo isiyofaa," anaonya Asha. Badala ya kujifunza heshima na umoja, mtoto anapandikiziwa mbegu za migawanyiko na chuki katika umri mdogo, jambo linaloharibu dira yao ya kimaadili.
Suala jingine ni la kisheria na kielimu. Mratibu wa Mtandao wa Watetezi wa Haki za Binadamu Tanzania (THRDC), Onesmo Olengurumwa, anasema kuwatumia watoto kama chombo cha kutafuta kura ni aina ya unyonyaji na ni kinyume na haki zao za msingi. Wanasiasa wanaowabeba watoto majukwaani mara nyingi hawafanyi hivyo kwa mapenzi, bali kuwavuta wapiga kura.
Aidha, Mkurugenzi wa Idara ya Elimu Msingi Zanzibar, Fatma Mide, anasisitiza kuwa mikutano mingi ya kampeni hufanyika wakati wa masomo. "Haipendezi watoto kushirikishwa... Watoto wabaki kupata elimu na siasa kuwaachia wanasiasa," anasema. Mtoto anayekosa masomo ili kwenda kwenye mkutano wa siasa anapoteza muda muhimu wa kujifunza, jambo linaloweza kuathiri ufaulu wake na ndoto zake za baadaye.
Wadau mbalimbali, akiwemo Mkurugenzi wa TAMWA Zanzibar, Dk. Mzuri Issa, wanasisitiza kuwa wakati umefika kwa Taifa kuchukua hatua. Kuna haja ya kuandaa sheria mahususi itakayozuia watoto kushiriki kwenye kampeni. Tume za Uchaguzi (NEC na ZEC) zinapaswa kuweka kanuni kali kwa vyama vya siasa kuhusu hili. Wazazi na walezi wanahitaji kuelimishwa kuhusu madhara haya.
Sharifa Suleiman Majid, mtaalamu wa makuzi ya watoto, anahitimisha kuwa jukumu la kumlinda mtoto si la serikali pekee, bali la kila mmoja. "Wanahitaji uangalizi wa karibu na kulelewa katika mazingira salama ya upendo... siyo kuwashirikisha katika mikutano ya kampeni ambako kunaweza kuwasababishia madhara ya kiakili, kisaikolojia au kufanyiwa vitendo vya udhalilishaji."
Wakati kampeni hizi zikihitimishwa, wito unabaki kwa jamii na viongozi: Watoto wanapaswa kulindwa dhidi ya mazingira hatarishi na kupatiwa nafasi ya kukua katika mazingira salama, yenye elimu bora, na siyo kugeuzwa kuwa nyenzo za mapambano ya kisiasa.