Kuenea kwa matumizi ya bodaboda kumeleta mageuzi makubwa katika sekta ya usafiri nchini Tanzania, hasa katika maeneo ya mijini na vijijini. Bodaboda zimekuwa njia muhimu ya usafiri kwa watu wengi kutokana na uwezo wake wa kupenya katika maeneo yenye msongamano wa magari na kufika maeneo ambayo magari mengine hayawezi kufika kwa urahisi. Hata hivyo, ukuaji huu wa haraka wa sekta ya bodaboda umeambatana na ongezeko kubwa la changamoto za usalama barabarani.
Katika mitaa mingi, madereva wa bodaboda wamepewa lakabu mbalimbali zinazoonyesha wasiwasi wa jamii kuhusu tabia zao barabarani. Baadhi huwaita "mfalme wa barabara" kwa namna wanavyojiamini na kupita katika misongamano, wakati wengine huwapa jina la "pepo wa mauti" kutokana na mtindo wao wa kuendesha bila kujali sheria za trafiki na kusababisha ajali mara kwa mara.
Pili Kiiza, ambaye ni mwalimu katika shule ya msingi jijini Dar es Salaam, anashirikisha hofu yake kuhusu usalama wa wanafunzi wake kila siku wanapokuwa njiani. Anasema kuwa anashuhudia mara kwa mara waendesha bodaboda wakiendesha kwa kasi isiyofaa na kwa uzembe, jambo ambalo linawaweka watoto katika hatari kubwa ya kupata ajali.
Kutokana na ongezeko hili la ajali zinazohusisha bodaboda, Jeshi la Polisi Mkoa wa Kipolisi Rufiji limeanzisha kampeni maalum ya kutoa elimu kwa madereva wa bodaboda. Lengo la kampeni hii ni kuwawezesha madereva hawa kufanya kazi zao kwa kuzingatia sheria za usalama barabarani na hivyo kupunguza idadi ya ajali zinazoweza kuepukika.
Takwimu za kusikitisha zilizotolewa bungeni zinaonyesha ukubwa wa tatizo hili. Kati ya mwaka 2022 na 2024, watu 1,113 walipoteza maisha katika ajali zinazohusisha bodaboda nchini Tanzania. Kati ya hao, 759 walikuwa madereva wa bodaboda, 283 walikuwa abiria, na 71 walikuwa watembea kwa miguu waliogongwa na bodaboda. Taarifa hii ilitolewa na Naibu Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Daniel Sillo, alipokuwa akijibu swali la Mbunge wa Viti Maalum, Fatma Toufiq, kuhusu madhara ya ajali za bodaboda kwa jamii.
Licha ya kuwa sekta ya bodaboda imekuwa chanzo muhimu cha ajira kwa vijana wengi nchini, madhara yake kwa jamii kutokana na ajali ni makubwa. Kamanda wa Polisi Mkoa wa Kipolisi Rufiji, Protas Mutayoba, anasema kuwa sababu kubwa inayosababisha ajali nyingi za bodaboda ni ukosefu wa elimu ya usalama barabarani kwa madereva wengi. Wengi wao hawajapata mafunzo rasmi ya uendeshaji salama na hawajui sheria za barabarani.
Katika kukabiliana na tatizo hili, Jeshi la Polisi Mkoa wa Kipolisi Rufiji limeanzisha programu maalum ya kutoa elimu na vifaa vya usalama kwa madereva wa bodaboda. Programu hii inajumuisha mafunzo kuhusu sheria za barabarani, uendeshaji salama, na umuhimu wa kutumia vifaa vya usalama kama vile kofia ngumu (helmet).
Kamanda Mutayoba, wakati akifunga mafunzo kwa wakaguzi wa polisi wa kata, aligawa pia kofia ngumu kwa madereva wa bodaboda kama sehemu ya kuhamasisha matumizi ya vifaa hivyo muhimu. Alisema kuwa kofia hizo zimetolewa kwa ushirikiano na wadau mbalimbali wanaojali usalama barabarani, kufuatia ombi lililotolewa na Mkaguzi Msaidizi wa Polisi, Faustina Ndunguru wa Kata ya Mbwara. "Tunawahimiza madereva wote wa bodaboda kuvaa kofia hizi kila wanapoendesha na kuzingatia sheria zote za usalama barabarani kwa ajili ya usalama wao na abiria wanaowabeba," alisisitiza Kamanda Mutayoba.
Mkaguzi Faustina Ndunguru alieleza kuwa kata yake ina idadi kubwa ya bodaboda, takriban 300, na tayari 200 kati yao wamepatiwa vifaa vya usalama. Aliongeza kuwa juhudi zinaendelea kuhakikisha kuwa kila dereva wa bodaboda katika kata hiyo anapata elimu na vifaa vya usalama vinavyohitajika.
Jeshi la Polisi limebainisha sababu kuu zinazochangia ajali za bodaboda kuwa ni pamoja na: kuendesha kwa mwendo kasi, matumizi ya vilevi kabla ya kuendesha, kutumia simu wakati wa kuendesha, kutotii alama za barabarani, kutovaa vifaa vya usalama, na ubovu wa baadhi ya barabara na vyombo vya usafiri vyenyewe.
Kamanda wa Kikosi cha Usalama Barabarani Mkoa wa Rufiji, Miraji Mkojera, amewataka wananchi wote kuwa sehemu ya suluhu katika kuhakikisha usalama barabarani. Alisema kuwa ajali za barabarani zinasababisha hasara kubwa kwa taifa kwa kupoteza nguvu kazi, kusababisha ulemavu, na kugharimu fedha nyingi kwa ajili ya matibabu. Alisisitiza kuwa ni wajibu wa kila mwananchi kutoa taarifa kwa mamlaka husika wanapoona vitendo vinavyohatarisha usalama barabarani.
Kwa hatua hizi zinazoendelea kuchukuliwa na Jeshi la Polisi na wadau wengine, kuna matumaini kuwa idadi ya ajali za bodaboda itapungua na usafiri huu utakuwa salama kwa kila mtu. Tanzania bila ajali inawezekana ikiwa kila mmoja atatimiza wajibu wake katika kuhakikisha usalama barabarani.