Mohammed Iqbal Dar, mtu ambaye ubunifu wake ulizaa jina tunalolijua na kulipenda la nchi yetu, Tanzania, amefariki dunia akiwa na umri wa miaka 80 huko Birmingham, Uingereza. Bwana Iqbal, ambaye alikuwa na asili ya India lakini moyo wake ulikuwa Tanzania, alituacha katika usiku wa kuamkia leo baada ya kupambana na maradhi kwa zaidi ya muongo mmoja, hali ambayo ilimzuia kutembea.
Maisha ya Bwana Iqbal Dar yalikuwa safari ya kipekee iliyoanzia katika ardhi yetu ya Tanzania. Alizaliwa tarehe 8 Agosti mwaka 1944 katika mkoa wa Tanga. Elimu yake ya msingi na sekondari aliipata katika shule za Agha Khan na baadaye katika shule maarufu ya Mzumbe. Huko Mzumbe, Iqbal alionyesha akili nyingi na udadisi wa hali ya juu katika masuala mbalimbali, na pia alikuwa akishiriki katika mashindano ya vipaji, akionyesha uwezo wake mbalimbali.
Inawezekana udadisi wake huu ulitokana na malezi bora aliyoyapata kutoka kwa baba yake, ambaye alikuwa daktari aliyefanya kazi kwa kujitolea katika hospitali za mikoa ya Tanga na Morogoro tangu miaka ya 1930. Hii inaonyesha kuwa tangu utotoni, Iqbal alikuwa amezungukwa na watu waliojali jamii na walio na hamu ya kujifunza na kuchangia.
Mwaka 1965, katika kutafuta fursa zaidi, Bwana Iqbal aliamua kuhamia Uingereza. Huko aliendelea na maisha yake hadi pale mauti ilipomkuta. Ingawa aliishi mbali na nchi yake kwa muda mrefu, moyo wake daima ulibaki na Tanzania.
Kipindi muhimu zaidi katika maisha ya Iqbal Dar kilikuwa wakati alipobuni jina "Tanzania". Katika miaka ya 1960, wakati Tanganyika na Zanzibar zilipokuwa katika harakati za kuungana na kuunda taifa moja lenye nguvu, serikali ilitangaza wito kwa wananchi wote kushiriki katika mchakato wa kutafuta jina litakaloliwakilisha taifa hilo jipya baada ya Muungano. Tangazo hili lilitolewa kupitia gazeti la The Standard, ambalo lilikuwa likisomwa na watu wengi kwa wakati huo.
Bwana Iqbal Dar, akiwa bado mwanafunzi mwenye bidii katika shule ya sekondari ya Mzumbe, aliona tangazo hili na kuamua kuchangia mawazo yake. Akiwa na akili bunifu, alitumia mbinu ya kipekee ya kuchanganya herufi kutoka katika majina ya nchi hizo mbili zilizokuwa zinaungana. Lakini hakuishia hapo; aliongeza pia herufi kutoka katika jina lake mwenyewe na kutoka katika imani yake ya kidini ya Ahmadiyya.
Mchakato wake wa ubunifu ulikuwa kama ifuatavyo:
- TAN alichukua kutoka Tanganyika, nchi ambayo ilikuwa bara.
- ZAN alichukua kutoka Zanzibar, visiwa vyenye historia tajiri.
- I aliongeza kutoka katika jina lake la "Iqbal", akitaka kuweka alama yake katika historia ya taifa.
- A alichukua kama ishara ya imani yake ya Ahmadiyya, akionyesha misingi ya kiroho katika maisha yake.
Kwa kuunganisha herufi hizi kwa ustadi, alipata jina "Tanzania". Jina hili lilipendekezwa na kuchaguliwa kuwa jina rasmi la taifa letu jipya. Ubunifu huu ulikuwa rahisi kukumbukwa, una maana ya umoja, na uliwakilisha vyema nchi zote mbili zilizoungana.
Kwa ubunifu wake huu wa ajabu, Mohammed Iqbal Dar alitangazwa kuwa mshindi wa shindano hilo. Alitunukiwa zawadi ya shilingi 200 za Kitanzania (kiasi ambacho kilikuwa na thamani kubwa wakati huo) pamoja na medali ya kumbukumbu. Zawadi hizi alikabidhiwa na Waziri wa Habari wa wakati huo, Sheikh Idriss Abdul Wakil, katika hafla rasmi iliyojaa furaha na shukrani.
Muungano wa Tanganyika na Zanzibar ulikuwa tukio muhimu sana katika historia ya nchi yetu. Hati ya Muungano ilisainiwa tarehe 22 Aprili mwaka 1964 na marais wa wakati huo: Mwalimu Julius Kambarage Nyerere wa Tanganyika na Sheikh Abeid Amani Karume wa Zanzibar. Muungano huu ulitangazwa rasmi tarehe 26 Aprili mwaka huo huo, na jina la muda lilikuwa "Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar".
Baadaye, mnamo tarehe 28 Oktoba mwaka 1964, jina hilo lilibadilishwa rasmi kuwa "Jamhuri ya Muungano wa Tanzania", kwa mujibu wa Sheria ya Jamhuri ya Muungano Namba 61 ya mwaka 1964. Hivyo, ubunifu wa Iqbal Dar uliingia rasmi katika historia ya taifa letu.
Kumekuwa na mjadala mdogo kuhusu ushindi wa jina "Tanzania". Ingawa Bwana Iqbal Dar amekuwa akijulikana kama mbunifu mkuu wa jina hilo, baadhi ya nyaraka za serikali zinaonyesha kuwa kulikuwa na watu wengine 15 waliotambuliwa kama washiriki katika shindano hilo. Hata hivyo, ni Iqbal Dar pekee ndiye aliyepokea tuzo rasmi, na hivyo amebaki katika kumbukumbu kama mtu muhimu aliyechangia jina la nchi yetu.
Licha ya kuishi nchini Uingereza kwa muda mrefu, mchango wa Mohammed Iqbal Dar kwa taifa la Tanzania utaendelea kukumbukwa daima. Alitupatia jina ambalo limekuwa nembo ya umoja wetu na utambulisho wetu kama taifa huru. Kifo chake kimeacha pengo, lakini jina la Tanzania litaendelea kuishi kama sehemu muhimu na isiyofutika ya historia yetu.
Tunatoa pole zetu za dhati kwa familia na marafiki wa Bwana Mohammed Iqbal Dar katika kipindi hiki kigumu. Mungu ailaze roho yake mahali pema peponi.