Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (INEC) imeweka wazi sheria mpya za Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025, ambapo mojawapo ya mabadiliko makubwa ni namna wagombea pekee watakavyoshughulikiwa. Kuanzia sasa, hakuna mgombea atakayetangazwa mshindi moja kwa moja bila kupigiwa kura, hata kama hatakuwa na mpinzani. Badala yake, wananchi watapiga kura ya ‘Ndio’ au ‘Hapana’ ili kuthibitisha ushindi wake.
Akizungumza na wadau wa habari jijini Dar es Salaam, Mkurugenzi wa Uchaguzi wa INEC, Dkt. Ramadhan Kailima, alifafanua kuwa sheria mpya ya uchaguzi wa Rais, Wabunge na Madiwani ya mwaka 2024, imemaliza kabisa utaratibu wa awali ambapo mgombea pekee alitangazwa mshindi moja kwa moja. Dkt. Kailima alisema kifungu cha 54 na 66 cha sheria hiyo kinasisitiza kuwa mgombea pekee wa ubunge au udiwani atachaguliwa kihalali endapo tu atapata kura nyingi za ‘Ndio’ kuliko ‘Hapana’ kutoka kwa kura halali zote zilizopigwa. Iwapo mgombea huyo hatapata idadi inayohitajika, basi uchaguzi huo utarudiwa.
Mabadiliko haya mapya yanakuja baada ya lawama nyingi zilizotolewa na vyama vya upinzani na wadau mbalimbali kuhusu baadhi ya wagombea kupita bila kupingwa katika uchaguzi uliopita. Kwa mfano, katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2020, wanasiasa maarufu kama Hamis Kigwangalla (Nzega Vijijini), Nape Nnauye (Mtama), na January Makamba (Bumbuli) walipita bila kupingwa. Sasa, hali hiyo haitatokea tena.
### Tume Yaunda Kamati Maalum za Kushughulikia Malalamiko
Ili kuhakikisha uchaguzi unafanyika kwa amani na haki, Dkt. Kailima alitangaza kuundwa kwa kamati maalum zitakazoshughulikia malalamiko ya uchaguzi. Kamati hizi ni Kamati ya Maadili ya Rufaa, Kamati ya Maadili ya Taifa, Kamati ya Maadili ya Jimbo, na Kamati ya Maadili ya Kata. Kamati hizi zimepewa jukumu la kusimamia na kutatua malalamiko ya ukiukwaji wa maadili wakati wa kampeni. Dkt. Kailima alitoa wito kwa vyama vya siasa kuzitumia kamati hizi badala ya kutumia vyombo vya habari. Hata hivyo, alieleza kuwa mtu yeyote asiyeridhika na uamuzi wa kamati, bado anaruhusiwa kwenda mahakamani.
---
### Viongozi Waandishi wa Habari Wasisitiza Haki na Maadili
Wakati huohuo, wadau wa vyombo vya habari wamepewa maelekezo maalum ya kuripoti uchaguzi mkuu wa 2025 kwa kuzingatia sheria na maadili. Dkt. Egbert Mkoko wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam aliwakumbusha waandishi wa habari umuhimu wa kuelimisha wapigakura kuhusu sera na ajenda za kisiasa, na kuwahimiza wananchi kujitokeza kupiga kura. Alisisitiza kuwa ni marufuku kufanya kampeni siku ya kupiga kura, na vyombo vya habari vinapaswa kujiepusha kuripoti chochote kinachohusiana na kampeni au wagombea siku hiyo.
Katika wosia wake, Mkurugenzi wa Habari wa INEC, Giveness Aswile, alisisitiza jambo moja muhimu kwa waandishi wa habari: “Jiulize, ninapotoa taarifa hizi, mimi, chombo changu na taifa tutabaki salama?” Aswile alisisitiza kuwa Tanzania kwanza ndiyo kauli mbiu muhimu na waandishi wanapaswa kuzingatia Katiba, sheria na kanuni zote za uchaguzi ili kuhakikisha uchaguzi unafanyika kwa amani na utulivu.