Profesa mashuhuri kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Issa Shivji, ameibua wasiwasi mkubwa kuhusu ubora wa ripoti ya tathmini iliyoandaliwa na Shule ya Uandishi wa Habari na Mawasiliano ya Umma (SJMC) kuhusu jinsi vituo vya redio vilivyoripoti Uchaguzi wa Serikali za Mitaa wa mwaka 2024. Akizungumza kwa uzito, Profesa Shivji alieleza kuwa ripoti hiyo imeshindwa kufanya uchambuzi wa kina wa mchakato mzima wa uchaguzi, badala yake ikigusia tu baadhi ya vipengele kwa juu juu.
Katika tathmini yake iliyofanyika Machi 12, 2025, Profesa Shivji alisisitiza kuwa dhana ya uchaguzi ni pana zaidi ya kampeni za kisiasa pekee. Alifafanua kuwa uchaguzi unajumuisha msururu mzima wa hatua muhimu, kuanzia uandikishaji wa wapigakura, utangazaji wa wagombea wanaowania nafasi, kampeni za uchaguzi, upigaji kura siku ya uchaguzi, uhesabuji wa kura zilizopigwa, hadi kutangazwa kwa washindi rasmi. Alishangaa kuona ripoti hiyo ikikosa kuangazia kwa undani hatua hizi zote muhimu.
Moja ya masuala makuu ambayo Profesa Shivji aliona yamepuuzwa na ripoti hiyo ni malalamiko yaliyotolewa na vyama vya upinzani kuhusu mchakato wa uandikishaji wa wapigakura. Alitaja kwa kusikitisha madai ya kuandikishwa kwa wanafunzi wa shule ambao walikuwa bado hawajafikia umri unaostahili kupiga kura.
"Tuliona video zikionesha watoto waliovaa sare za shule wakisubiri kuandikishwa kupiga kura. Hili ni suala muhimu kwani linahusu haki na uadilifu wa uchaguzi," alisema Profesa Shivji kwa msisitizo. Aliongeza kuwa kwa kupuuza suala hili nyeti, ripoti hiyo inahatarisha msingi mkuu wa uchaguzi huru na wa haki, ambao ni haki ya kila mwananchi aliyestahili kushiriki bila udanganyifu.
Zaidi ya hayo, Profesa Shivji aliuliza kwa mshangao ni kwa nini ripoti hiyo haikufanya uchambuzi wa kina kuhusu jinsi vituo vya redio vilivyoripoti madai haya ya udanganyifu katika uandikishaji. Alitaka kujua kama redio zilitangaza habari hizo, kama zilikuwa na mijadala au vipindi vya uchambuzi vilivyojadili suala hilo kwa upana wake. Ukosefu huu wa uchambuzi ulimuacha na maswali mengi kuhusu uhalisi na ukamilifu wa ripoti hiyo.
Profesa Shivji pia alieleza kuwa ripoti hiyo ilishindwa kutambua na kuchambua matamshi muhimu yaliyotolewa na Jaji Joseph Warioba, ambaye aliwahi kuwa Waziri Mkuu wa Tanzania, kuhusu Uchaguzi wa Serikali za Mitaa wa mwaka 2024. Alikumbusha kauli ya Jaji Warioba, ambaye si mwanachama wa chama chochote cha upinzani, aliyoitoa waziwazi akisema kuwa "uchaguzi wa 2024 haukuwa tofauti na wa 2019, na kama hali hii itaendelea katika uchaguzi wa 2025, inaweza kuhatarisha amani." Profesa Shivji alisisitiza kuwa kauli hii ilikuwa na uzito mkubwa na ilihitaji mjadala wa kina katika ripoti hiyo, lakini kwa bahati mbaya, watafiti waliamua kuipuuza.
Kwa maoni yake, vyombo vya habari vina jukumu muhimu la kuelimisha wananchi kwa kuwa na mijadala huru na wazi kuhusu masuala nyeti kama vile uchaguzi. Kupuuza kauli kama ile ya Jaji Warioba ni kukosa fursa muhimu ya kuchochea mjadala wenye tija kwa manufaa ya taifa.
Suala jingine ambalo ripoti hiyo ilishindwa kulipa umuhimu ni kuenguliwa kwa baadhi ya wagombea kwa madai ya kushindwa kujaza fomu zao za uteuzi kwa usahihi. Baadaye, Katibu Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) alitangaza kuwa muda wa rufaa ulikuwa umeongezwa, na wagombea takriban 5,500 walirejeshwa kwenye kinyang'anyiro. Profesa Shivji alihoji kwa nini ripoti hiyo haikuchambua kwa kina maana ya wagombea hao kushinda rufaa na kurejeshwa. Alitaka kujua sababu zilizopelekea kurejeshwa kwao na athari zake kwa mchakato mzima wa uchaguzi.
Profesa Shivji alionyesha kusikitishwa kwake na ukosefu wa sehemu iliyojikita katika uandishi wa habari za uchunguzi ndani ya ripoti hiyo. Alishangaa kuona kuwa hakukuwa na kipimo chochote cha jinsi waandishi wa habari walivyofanya kazi ya kuchunguza masuala mbalimbali yanayohusu uchaguzi. Alisema kuwa waandishi wengi wa habari hawajapata mafunzo ya kutosha kuhusu ujasiri na mbinu za kufanya uchunguzi wa kina. Aliongeza kuwa kuna mambo mengi muhimu yanayotokea nchini, lakini vyombo vya habari mara nyingi hushindwa kuleta undani wake kwa umma. Aliona kuwa ripoti kama hiyo inapaswa kuwa zaidi ya chapisho la kawaida; inapaswa kuwa nyenzo muhimu ya kufundishia na kuhimiza uandishi wa habari za kina na zenye ujasiri.
Akitoa mapendekezo kwa ripoti za tathmini za uchaguzi zijazo, Profesa Shivji alitoa wito kwa SJMC kuhakikisha kuwa ripoti hizo zinakuwa na uchambuzi wa kina zaidi, takwimu sahihi, na zinajumuisha maoni mbalimbali kutoka kwa wadau wote muhimu. Alitarajia kuona ripoti ya mwaka 2025 ikiwa tofauti, ikiwa na makala za uchambuzi wa kina badala ya orodha fupi ya pointi. Alihitimisha kwa kusema kuwa ripoti sahihi za uchaguzi zina uwezo wa kuchangia maboresho makubwa katika mifumo ya kidemokrasia na kuwasaidia wananchi kuelewa mwenendo wa uchaguzi wao kwa uwazi na uwajibikaji zaidi.