Katika kipindi cha miaka minne tu tangu aingie madarakani, uongozi wa Rais wa Zanzibar, Dk. Hussein Ali Mwinyi, umetekeleza mageuzi makubwa na ya kihistoria katika sekta ya afya, kiasi cha kubadilisha kabisa taswira ya utoaji huduma za afya katika visiwa vya Unguja na Pemba. Ripoti iliyowasilishwa katika Mkutano Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) uliofanyika Dodoma Mei 29-30, 2025, ilifafanua kwa kina mafanikio haya makubwa.
Moja ya mafanikio makubwa ni uwekezaji wa takribani Shilingi bilioni 95.7 za Kitanzania zilizotumika kujenga hospitali za wilaya na kuweka vifaa tiba vya kisasa. Uwekezaji huu umesaidia kupunguza msongamano wa wagonjwa, ambao ulikuwa changamoto sugu kwa miaka mingi. Hospitali mpya ya Mkoa wa Lumumba, iliyogharimu Shilingi bilioni 29.98, ni mfano hai wa mafanikio haya. Hospitali hii ina uwezo wa kuhudumia zaidi ya wagonjwa 893,000 kwa mwaka na kulaza zaidi ya wagonjwa 200 kwa wakati mmoja, ikipunguza kwa kiasi kikubwa shinikizo kwenye vituo vingine vya afya.
Mbali na hospitali kubwa, serikali imewekeza pakubwa katika miundombinu ya afya ngazi ya chini. Jumla ya vituo vya afya 10 vipya na zahanati 35 zimejengwa kote Unguja na Pemba. Aidha, vituo vya afya 147 vimekarabatiwa na kuboreshwa, huku huduma za uchunguzi na upasuaji zikiimarishwa katika hospitali zote visiwani humo. Hii inahakikisha kwamba huduma za afya zinawafikia wananchi popote walipo.
Kuimarisha Rasilimali Watu na Maslahi yao
Uongozi wa Dk. Mwinyi pia umetoa kipaumbele kwa kuongeza idadi ya watumishi wa sekta ya afya na kuboresha maslahi yao. Idadi ya watumishi imeongezeka kutoka 559 mwaka 2020 hadi 2,008 mwaka 2023, ikiwa ni ongezeko la watumishi 1,449. Mwaka 2024, wataalamu wapya 497 waliohitimu waliajiriwa, pamoja na madaktari bingwa 19 walioko katika hospitali mbalimbali.
Bajeti ya dawa pia imepandishwa kutoka Shilingi bilioni 17 mwaka 2020/21 hadi Shilingi bilioni 40 mwaka 2024/25, ongezeko la Shilingi bilioni 23. Mafanikio mengine muhimu ni uboreshaji wa upatikanaji wa dawa; sasa dawa hutolewa kila mwezi badala ya kusubiri hadi miezi mitatu, kama ilivyokuwa hapo awali.
Huduma za Kisasa na Usafiri wa Wagonjwa
Magari ya kubebea wagonjwa (ambulensi) yameongezeka kutoka 10 tu mwaka 2020 hadi 26 mwaka jana, hatua iliyoboresha kwa kiasi kikubwa huduma za dharura mijini na vijijini. Zaidi ya hayo, mfumo wa Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (TEHAMA) umewekwa hospitalini, ukiwezesha upatikanaji rahisi wa taarifa za mgonjwa kutoka hospitali moja hadi nyingine. Hili linarahisisha utambuzi na ufuatiliaji wa matibabu, kuokoa muda na rasilimali.
Katika upande wa miundombinu, nyumba 76 za wauguzi zimekamilika katika Hospitali ya Abdalla Mzee Pemba. Miradi mingine ya ujenzi wa makazi ya watumishi inaendelea katika Hospitali za Mwera, Kitogani, Pangatupu (Unguja), na Kinyasini na Vitongoji (Pemba), kwa gharama ya zaidi ya Shilingi bilioni 20. Mitambo miwili ya kisasa ya gesi tiba imefungwa na kuanza kufanya kazi, huku hospitali nyingi zikiwa na vifaa vya kisasa vya uchunguzi.
Huduma za Kibingwa na Bima ya Afya kwa Wote
Zanzibar sasa inajivunia huduma za kibingwa ambazo hazikuwepo awali. Katika Hospitali ya Abdalla Mzee Pemba, huduma kama upasuaji wa nyonga, usafishaji figo (dialysis), na uwekaji wa magoti bandia zinapatikana. Mageuzi haya yamepunguza kwa kiasi kikubwa utegemezi wa rufaa za wagonjwa kwenda Tanzania Bara au nje ya nchi, na kuokoa gharama kubwa kwa wananchi na serikali. Maabara mpya ya mafunzo imekamilika katika Hospitali ya Lumumba kwa gharama ya Shilingi bilioni moja, ikiwa ni sehemu ya mkakati wa kukuza uwezo wa kitaalamu ndani ya visiwa.
Kwa mara ya kwanza kabisa katika historia, mwaka 2023, Zanzibar ilianzisha huduma za bima ya afya kwa wananchi. Mpango huu unalenga kuhakikisha kila mwananchi anapata huduma bora za afya kwa gharama nafuu, bila kukosa matibabu kwa sababu ya ukosefu wa fedha.
Serikali ya Zanzibar, kupitia Kituo cha Utafiti wa Masuala ya Afya (ZAHRI), imeingia mkataba na Chuo Kikuu cha Nanjing cha China, taasisi kongwe ya udaktari duniani, kushirikiana katika utafiti na uchunguzi wa magonjwa. Waziri wa Afya Zanzibar, Nasor Ahmed Mazrui, amesema ushirikiano huu ni muhimu kwa sababu utafiti ni msingi wa kuboresha afya ya jamii. Bila utafiti wa kisayansi, ni vigumu kugundua au kutibu kwa ufanisi magonjwa ya kuambukiza na yasiyoambukiza. ZAHRI sasa imepewa jukumu rasmi la kufanya utafiti chini ya usimamizi wa Rais Mwinyi, na inajengewa miundombinu ya kisasa kwa ajili ya kazi hiyo.
Wananchi wa Zanzibar wameeleza kuridhishwa kwao na maboresho haya. Abdallah Omary Ally, mkazi wa Unguja, alieleza, "Huduma za afya sasa zinapatikana kwa urahisi. Tumeona ujenzi wa hospitali nyingi, na sasa unahudumiwa haraka mara unapoingia hospitalini." Mwajuma Sharifu Khamis, mkazi mwingine wa Unguja, alisifu uboreshaji wa huduma za uzazi, akisema, "Zamani mama mjamzito alikosa amani hadi ajifungue. Sasa, wengi wanajifungua salama, na hili linatupa matumaini na furaha kama wazazi. Serikali imeongeza wauguzi, nidhamu pia imeimarika hospitalini."