Uchaguzi Mkuu wa Oktoba mwaka huu unatarajiwa kuwa na ufuatiliaji wa karibu kutoka kwa wadau wa ndani na jumuiya ya kimataifa, baada ya Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (INEC) kutoa vibali kwa jumla ya taasisi na asasi 252. Asasi hizi zimepewa jukumu la kutoa elimu ya mpigakura na kufanya uangalizi wa uchaguzi huo.
Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na Mkurugenzi wa Uchaguzi wa Tume, Ramadhani Kailima, vibali hivyo vimegawanyika katika makundi makuu matatu. Kwanza, taasisi 164 za kiraia za ndani zimeidhinishwa kutoa elimu ya mpigakura nchi nzima. Pili, taasisi 76 za ndani zimepewa kibali cha kuwa waangalizi wa uchaguzi.
Tatu, na muhimu zaidi, jumla ya taasisi 12 za kimataifa zimepewa kibali cha uangalizi, zikijumuisha balozi 10 za nchi za Magharibi kama vile Marekani, Uingereza, Ujerumani, na Canada. Wengine ni pamoja na Ujumbe kutoka Umoja wa Ulaya (EU), Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), na asasi ya kiraia kutoka Urusi.
Hata hivyo, vibali hivyo vimekuja na masharti magumu yaliyoainishwa chini ya Sheria mpya ya Uchaguzi ya mwaka 2024. INEC imeweka wazi kuwa mwangalizi yeyote atakayekiuka sheria atafutiwa kibali chake mara moja. Miongoni mwa masharti hayo ni:
- Marufuku Kuonyesha Upendeleo: Mwangalizi haruhusiwi kufanya kampeni au kuonyesha upendeleo kwa mgombea au chama chochote cha siasa.
- Kutoingilia Mchakato: Waangalizi hawapaswi kuingilia utendaji wa wasimamizi wa uchaguzi au kujifanya kuwa tume ya uchunguzi.
- Vifaa vya Kielektroniki Marufuku: Ni marufuku kutumia simu, kamera, au kifaa chochote cha kurekodi ndani ya vituo vya kupigia na kuhesabia kura.
- Kuripoti kwa Tume: Kasoro zozote zitakazobainika zinapaswa kuripotiwa kwa INEC haraka iwezekanavyo na kwa siri, bila kusababisha taharuki kwa umma.
Baada ya uchaguzi, kila mwangalizi atatakiwa kuwasilisha ripoti yake ya uangalizi kwa Tume ndani ya miezi miwili. Masharti haya mapya yanaonekana kulenga kuongeza weledi na nidhamu katika shughuli za uangalizi wa uchaguzi, ili kuhakikisha mchakato unakuwa wa amani na unaoaminika.