Kijiji cha Bugogo, kilichopo katika wilaya ya Shinyanga, kimepata faraja kubwa baada ya kukabiliwa na shida kubwa ya upatikanaji wa maji safi na salama kwa muda mrefu. Historia yao inaeleza jinsi wananchi walivyoteseka kutafuta maji, wakitegemea visima vya kienyeji ambavyo vilikauka mara kwa mara. Hali hii ilikuwa inawaathiri sana wanawake, ambao walionekana kuwa ndio waliobeba jukumu zito la kuhakikisha familia zao zinapata maji kwa matumizi ya kila siku.
Flora Masanja, mkazi wa kijiji hicho, anaeleza kwa uchungu jinsi ukosefu wa maji ulivyoathiri maisha yake ya kifamilia na kijamii. Kama mama wa watoto watano, maisha yake hayakuwa tofauti sana na wanawake wengine wa kijijini, lakini ana mkasa mmoja ambao hawezi kuusahau: ndoa yake kuvunjika kutokana na shida ya maji. Anasimulia jinsi alivyokuwa anaamka usiku wa manane kwenda kutafuta maji katika kijiji jirani, hali iliyosababisha migogoro na mume wake. Mumewe alijenga imani kuwa kuchelewa kwake kurudi nyumbani kulikuwa na uhusiano na wanaume wengine.
“Nilikuwa naamka saa nne hadi saa tano usiku, natembea zaidi ya kilomita tatu kwenda kijiji jirani kutafuta maji. Nikirudi, nilimkuta mume wangu amekasirika akidai kuwa nilikuwa nimeenda kuchepuka. Tuligombana sana hadi mwaka 2011 alipoamua kuondoka na kuniacha na watoto,” anasimulia Flora kwa masikitiko.
Mwanamke mwingine, Bahati Zengo, ana simulizi sawa na hiyo. Anasema kuwa shida ya maji katika kijiji hicho ilisababisha wanawake wengi kuwa na migogoro katika familia zao. Anaeleza kuwa wanaume hawakuwa na imani nao kwa sababu walishuku kuwa wanawake hao, walipokwenda kutafuta maji usiku, walikuwa wanakutana na wanaume wengine kimapenzi.
Lakini sasa, hali imeanza kubadilika. Bahati, akishukuru shirika lisilo la kiserikali lililowaletea mradi wa maji, anasema kwa furaha: “Sasa hivi hakuna tena migogoro ya ndoa, wala vipigo kwa wanawake, kwa sababu maji yapo karibu!”
Ofisa Mtendaji wa Kijiji cha Bugogo, Jiledya Shija, anakiri kuwa kabla ya mradi wa maji safi kufika, walikuwa wanahangaika kusuluhisha migogoro mingi ya ndoa. “Ukosefu wa maji ulikuwa unasababisha kupokea kesi nyingi za migogoro ya familia, ambapo wanawake walituhumiwa na waume zao kwa kuchepuka kila walipochelewa kurudi kutoka kuchota maji,” anaeleza Shija. Anasema walitumia njia mbalimbali za suluhu, ikiwa ni pamoja na mazungumzo na elimu, lakini kulikuwa na mifarakano mingi iliyosababisha hata ndoa kuvunjika, kama ilivyomtokea Flora Masanja.
Unafuu wa upatikanaji wa maji ulianza kuonekana mnamo Agosti 2022, wakati taasisi isiyo ya kiserikali ilipoanza kutekeleza mradi mkubwa wa maji katika kijiji cha Bugogo. Mradi huo ulikamilika Novemba mwaka jana kwa gharama ya shilingi milioni 425.1 za Kitanzania, ukiwa na lengo la kuwapatia huduma ya maji safi na salama wananchi 2,584 wa kijiji hicho.
Kulingana na Devocatus Kamara, Mkurugenzi wa shirika lililoendesha mradi huo, mradi ulizinduliwa Machi 18 mwaka huu na Mkuu wa Wilaya ya Shinyanga, Julius Mtatiro. Akifafanua, mradi huo ni sehemu ya jitihada za shirika kuhakikisha jamii zinapata huduma za maji karibu, hasa katika maeneo ya vijijini ambayo mara nyingi husahaulika. “Lengo la mradi huu ni kuwawezesha wakazi wa kijiji cha Bugogo, shule, na zahanati kupata huduma ya maji safi na salama ndani ya umbali usiozidi mita 400,” anasema Kamara. Anaongeza kuwa ni sawa na wastani wa kutumia dakika 30 kwenda kwenye kituo cha kuchota maji na kurudi nyumbani, na wamejenga vituo 14 vya kuchotea maji.
Kamara anaeleza kuwa chanzo cha maji ni kisima kirefu chenye kina cha mita 115 na uwezo wa kutoa lita 12,000 za maji kwa saa. Wamejenga tangi lenye ujazo wa lita elfu 60 na mtandao wa maji wenye urefu wa kilomita 19.479. Mradi huo umekabidhiwa kwa wananchi wenyewe kupitia Chombo cha Watoa Huduma ya Maji Ngazi ya Jamii (CBWSO), ambao wataendesha na kuunganisha wateja wa majumbani. “Tunaamini kuwa maji ni msingi wa maendeleo. Bila maji safi na salama, hakuna afya, hakuna elimu, hakuna usawa wa kijinsia, na hakuna ustawi wa familia,” anasema Kamara.
Mbunge wa Solwa, Ahmed Salum, anasifu maendeleo ya upatikanaji wa maji kwa wananchi wa wilaya ya Shinyanga. Anataja pia kuwa kuna mradi unaoitwa Tinde Package ambao utawafaidisha vijiji 109 kati ya 126 vilivyopo wilayani humo kwa kuwa na maji safi na salama, na hivyo kubaki vijiji 17 pekee.
Mkuu wa Wilaya ya Shinyanga, Julius Mtatiro, anasema mradi wa maji wa Kijiji cha Bugogo ni ukombozi kwa wanawake, na anawasihi wakazi hao kuutunza ili uwahudumie kwa ufanisi na kwa muda mrefu, na wasirudie tena shida ya maji. Anaahidi kuwa serikali itaendelea kushirikiana na wadau wa maendeleo kutatua tatizo la maji safi na salama kwa wananchi, na itaendelea kutekeleza ajenda ya Rais Dk. Samia ya “kumtua ndoo kichwani mwanamke.”
Sera ya Taifa ya Maji ya mwaka 2002, toleo la mwaka 2025, iliyozinduliwa na Rais Dk. Samia Machi 22, 2025, jijini Dar es Salaam, inasema kuwa ifikapo Desemba 2025, huduma za maji katika maeneo ya vijijini zinapaswa kufikia asilimia 85 na mijini asilimia 95. Rais Dk. Samia, akihutubia katika ukumbi wa Mlimani City, alisema kuwa maboresho katika sera hiyo ni muhimu kwa sababu inagusa masuala mengi, kama vile ongezeko la watu, usalama wa chakula, mabadiliko ya tabianchi, na mabadiliko ya siasa za dunia. Alisema kuwa hatua hiyo inaleta maboresho ya huduma bora, pamoja na maji safi na salama kwa Watanzania. Alisisitiza kuwa kuimarisha usalama wa maji kwa kulinda na kutunza rasilimali za maji ni wajibu wa kila Mtanzania, na si Wizara ya Maji pekee. Sambamba na hilo, alielekeza kuanzishwa kwa Gridi ya Maji ya Taifa ili kuhakikisha upatikanaji wa maji nchini kwa uhakika na kuwezesha maeneo yote kufikiwa na huduma hiyo kwa wakati wote.