Athari ya Kimionzi ya Mashambulizi ya Natanz Yachunguzwa
Uchambuzi wa awali unaonyesha kuwa uwezekano wa hatari ya mionzi kufuatia shambulizi la anga la Israel dhidi ya kituo cha nyuklia cha Iran ni mdogo. Wachambuzi wanasema kiwango cha shambulizi hilo kwa sasa kinaonekana kuwa kidogo.
Israel ilishambulia kituo cha Natanz, kituo kikubwa zaidi cha nyuklia nchini Iran, mnamo Juni 13 (saa za huko). Ingawa kiwango kamili cha uharibifu bado hakijabainika wazi, uchambuzi wa awali unaashiria kuwa uharibifu kwa maisha na afya ya binadamu umekuwa "uharibifu wa juu juu" tu.
Kama kituo cha nyuklia kingeharibiwa kabisa, wingu la mionzi lenye madhara makubwa lingetoka nje. Kukabiliwa na wingu hilo kunaweza kusababisha madhara makubwa yanayotishia maisha. Hata hivyo, ripoti za vyombo vya habari vya kimataifa kama vile New York Times mnamo Juni 13 zilionyesha kuwa shambulizi dhidi ya kituo cha Natanz lilisababisha hatari ndogo tu ya mionzi.
Ikiwa mitambo ya nyuklia katika kituo cha Natanz ingeshambuliwa vibaya, atomi zingetenganishwa kutoka kwenye mafuta ya nyuklia, na kutoa mionzi hatari na yenye nguvu kama vile Cesium-137, Strontium-90, na Iodine-131. Iodine-131 inafahamika kuongeza kwa kiasi kikubwa hatari ya saratani ya tezi (thyroid cancer) kwa watoto ikivutwa.
Uranium na Hatari Zake
Kituo cha Natanz kinajulikana kuwa na vifaa vya kurutubisha na kuhifadhi uranium. Madini ya uranium yana kiasi kidogo cha isotopu adimu na zenye mionzi, Uranium-235. Uranium-235, ambayo inachukua chini ya asilimia 1 ya uranium inayochimbwa, inaweza kusababisha mlipuko wa atomi na kutumika kama mafuta ya bomu la atomiki.
Uranium-235 inazidi kuwa hatari kadiri inavyorutubishwa. Uranium-235 na bidhaa za mlipuko wa atomi hutoa aina tatu za mionzi: chembe za alfa, chembe za beta, na miale ya gamma. Chembe za alfa haziwezi kupenya ngozi, na chembe za beta zinaweza kuzuiwa na safu moja ya nguo. Hata hivyo, miale ya gamma hupenya mwili wa binadamu, huharibu DNA, na kusababisha saratani. Ili kuzuia kupenya kwa miale ya gamma, unahitaji zege nene au kinga ya risasi.
Hali Halisi Kulingana na Shirika la Kimataifa la Nguvu za Atomiki (IAEA)
Kutokana na picha za setilaiti na uchambuzi wa wataalamu, kiwanda cha kuzalisha uranium katika kituo cha Natanz kiliharibiwa. Picha za setilaiti zilionyesha dalili za uharibifu kama vile mashimo makubwa (craters) kwenye kiwanda hicho. Video zilizopigwa kutoka mbali zilionyesha mawingu meusi ya moshi yakifuka. Ikiwa chembechembe za Uranium-235 zingeingia kwenye moshi huo, zingeleta hatari kwa afya ya umma katika eneo hilo.
Kulingana na Shirika la Kimataifa la Nguvu za Atomiki (IAEA), ambalo linafuatilia hali halisi nchini Iran, hakuna hali yoyote ya kutishia iliyotokana na Uranium-235 iliyogunduliwa hadi sasa. Mkurugenzi Mkuu wa IAEA, Rafael Grossi, alisema: "Viwango vya mionzi karibu na eneo la Natanz havijabadilika," na kuongeza, "Viko katika kiwango cha kawaida ambacho hakiathiri binadamu wala mazingira."
Tahadhari Inaendelea
Hata hivyo, bado kuna uchambuzi unaoonyesha kuwa si salama kujiamini kabisa. Hii ni kwa sababu hata kuvuta vumbi la uranium kunaweza kuathiri sana afya. Chembe za vumbi la uranium zikivutwa zinaweza kujikusanya kwenye mapafu, kuwasha mfumo wa upumuaji, na kusababisha magonjwa ya mapafu baada ya muda.