Rais wa Marekani, Donald Trump, ameamua kuingilia kati mzozo wa kisheria unaotishia kukwamisha maendeleo ya Akili Mnemba (AI) nchini humo. Katika taarifa yake iliyotolewa kupitia mtandao wake wa Truth Social siku ya Jumatatu (Desemba 8), Trump ametangaza kuwa wiki hii atasaini "Amri ya Kiutendaji" (Executive Order) itakayoanzisha sheria moja kuu ya kitaifa ya kusimamia AI, na kufuta sheria zote ndogondogo zilizotungwa na majimbo mbalimbali.
Hatua hii inalenga kumaliza kile Trump anachokiita "mkanganyiko" unaosababishwa na kila jimbo kuwa na sheria zake, jambo ambalo wadau wa teknolojia wanadai linakwamisha ubunifu na kuipa China nafasi ya kuipiku Marekani.
"Sheria 50 Zitatuua": Hoja ya Trump
Trump ameeleza kuwa ili Marekani iendelee kuwa kinara wa teknolojia duniani, haiwezi kuwa na sheria 50 tofauti kutoka kila jimbo.
"Ikiwa tunataka kuendelea kuongoza katika AI, lazima tuwe na sheria moja tu," aliandika Trump. "Tukiwa na majimbo 50, na mengi yakiwa na watunga sheria wenye nia mbaya wanaweka vikwazo, AI itakufa ikiwa bado changa."
Kauli hii inamaanisha kuwa sheria kali zilizowekwa na majimbo kama California na Colorado zinazolenga kulinda haki za faragha na kuzuia ubaguzi wa AI, zitafutwa na kuwa batili.
Mkono wa Chuma: Kesi na Kunyimwa Pesa
Mpango wa Trump ni mzito na unahusisha vitisho vya kisheria na kiuchumi kwa majimbo yatakayokaidi:
- Kesi Mahakamani: Mwanasheria Mkuu wa Marekani, Pam Bondi, ataunda kikosi kazi maalum ("AI Litigation Task Force") ambacho kazi yake itakuwa ni kushtaki majimbo yenye sheria kali za AI kwa madai kuwa zinavunja Katiba ya nchi.
- Kunyimwa Ruzuku: Wizara ya Biashara itapewa mamlaka ya kupitia upya sheria za majimbo. Jimbo lolote litakalobainika kuwa na sheria zinazokwamisha ushindani wa AI litanyimwa pesa za serikali kuu, zikiwemo ruzuku za kusambaza intaneti (broadband funding).
- Viwango Vipya: Mshauri wa AI wa Ikulu, David Sacks, ameanza kuandaa viwango vipya vya kitaifa vitakavyotumika nchi nzima.
Wafanyabiashara wa 'Silicon Valley' Wachekelea
Hatua hii ni ushindi mkubwa kwa makampuni ya teknolojia kama OpenAI, Google, Meta, na wawekezaji wakubwa kama Andreessen Horowitz. Makundi haya yamekuwa yakishinikiza serikali kuu kuingilia kati, yakidai kuwa sheria za majimbo zinawachanganya na kuongeza gharama za uendeshaji. Wamekuwa wakitumia hoja ya "Tishio la China" kumshawishi Trump kuwa sheria kali zinapunguza kasi ya Marekani.
Vita na Majimbo na Bunge
Hata hivyo, uamuzi huu unatarajiwa kuzua vita kali ya kisiasa. Magavana wa majimbo (Wademokrat na Warepublican) wanapinga vikali serikali kuu kupora madaraka yao ya kulinda wananchi wao.
Mwanasheria Mkuu wa North Carolina, Jeff Jackson, amekosoa vikali akisema: "Bunge la nchi limeshindwa kutunga sheria za kulinda watu, sasa mnataka kuzuia hata majimbo yasijilinde? Hii ni hatari."
Ikumbukwe kuwa mwezi uliopita, Trump alijaribu kupitisha sheria hii kupitia Bunge la Seneti lakini ilikataliwa kwa kura 99 dhidi ya 1. Kitendo cha kutumia "Amri ya Rais" sasa kinaonekana kama njia ya mkato ya kupuuza maamuzi ya Bunge, jambo linaloweza kuibua mzozo wa kikatiba.
Kwa sasa, macho yote yanasubiri kuona yaliyomo kwenye amri hiyo itakayosainiwa wiki hii, huku majimbo yakijiandaa kwenda mahakamani kupinga "Ubeberu wa Washington" kwenye teknolojia.