Dunia inabadilika kwa kasi ya ajabu, na kama waswahili wasemavyo, "Dalili ya mvua ni mawingu." Ripoti mpya kutoka Shirika la Polisi la Ulaya (Europol) imetupa picha ya kutisha kuhusu muongo mmoja ujao. Ifikapo mwaka 2035, huenda majambazi wakawa hawatumii tena mapanga au silaha za kienyeji mitaani Dar es Salaam au Arusha, bali watakuwa wamejifungia vyumbani kwao wakitumia roboti na ndege zisizo na rubani (drones) kufanya uhalifu wa hatari.
Katika ripoti yake kabambe yenye jina la "The Unmanned Future" (Wakati Ujao wa Mifumo Isiyo na Rubani), Europol inaonya kuwa teknolojia hizi ambazo sasa hivi zinashika kasi nchini Tanzania—kama zile zinazotumika kutoa huduma za afya mkoani Dodoma na Mwanza—huenda zikageuzwa kuwa silaha. Ripoti hiyo inabainisha kuwa teknolojia za kivita ambazo kwa sasa zinatamba kwenye viwanja vya mapambano duniani, zinaanza kuingia mikononi mwa vikundi vya kigaidi na magenge ya uhalifu wa kupangwa.
Wataalamu wanabainisha kuibuka kwa mtindo mpya unaoitwa "uhalifu wa masafa marefu" (crime-at-a-distance). Hapa, mhalifu hahitaji kufika eneo la tukio; anaweza kutumia drone kusafirisha dawa za kulevya au kufanya ujasusi wa maeneo ya siri. Hata magari yanayojiendesha (autonomous cars) ambayo yanaanza kuingia sokoni, yanaweza kugeuzwa kuwa mabomu yanayotembea au kutumika kusababisha ajali za makusudi kwa watembea kwa miguu.
Hatari nyingine kubwa inakuja kupitia roboti zenye sura na tabia za binadamu (humanoids). Roboti hizi zimeundwa kushirikiana na watu, lakini Europol inaonya kuwa zinaweza kutumika kuiba taarifa za siri za familia, au hata katika vitendo vya kikatili dhidi ya watoto. Mbaya zaidi, wahalifu wa mitandao wanaweza 'kudunua' (hack) mifumo ya roboti za mahospitalini. Hebu fikiria roboti inayotoa dawa hospitalini ikipangwa upya kutoa sumu badala ya tiba—hili linaweza kusababisha mshtuko mkubwa wa kitaifa na kupoteza imani kwa teknolojia.
Aidha, kukua kwa mitambo hii kunaweza kuleta changamoto za kijamii. Watu watakaopoteza ajira zao kutokana na roboti kuchukua nafasi za kazi wanaweza kuingiwa na hasira na kuanza kuharibu miundombinu hiyo au kujiingiza kwenye wizi wa kupangwa ili kujikimu.
Ili kukabiliana na mawimbi haya, majeshi yetu ya polisi yanatakiwa kuanza kujiandaa sasa. Europol inapendekeza matumizi ya teknolojia kama "bunduki za kugandisha roboti" (RoboFreezer guns) na nyavu maalumu za kunasia drones. Ni lazima Tanzania na mataifa mengine ya Afrika yawekeze kwenye mafunzo ya kisasa na ushirikiano na kampuni za kiteknolojia ili kutengeneza kanuni zitakazozuia teknolojia hizi kuwa laana badala ya baraka.
Catherine De Bolle, Mkurugenzi Mtendaji wa Europol, amesisitiza kuwa kama vile internet na simu janja zilivyokuja na fursa na changamoto zake, ndivyo na mifumo hii itakavyokuwa. Sisi kama Taifa, hatuna budi kuwa macho, maana "mchelea mwana kulia, hulia yeye." Ni lazima tujipange kuzuia majambazi wa kesho wasitumie akili bandia (AI) kutuangamiza.