Mapinduzi ya Akili Mnemba (AI) yameingia kimya kimya katika nyanja ya kitaaluma, ambapo utafiti mpya wa kisayansi umebaini kuwa idadi kubwa ya makala za utafiti sasa zinaandikwa kwa msaada wa roboti za mazungumzo (chatbots) kama vile ChatGPT. Utafiti huo haujaishia hapo tu, bali umetoa pia mbinu za kutambua "alama za vidole" ambazo AI huziacha katika maandishi.
Utafiti huo, uliofanywa na wataalamu kutoka Chuo Kikuu cha Tübingen nchini Ujerumani na kuchapishwa katika jarida la Science Advances, ulichambua zaidi ya makala milioni 15 za kisayansi katika fani ya tiba na biolojia. Waligundua kuwa kufikia mwaka 2024, takriban asilimia 13.5 ya muhtasari (abstracts) wa makala hizi ulikuwa umeandikwa kwa msaada wa AI. Katika baadhi ya majarida, idadi hiyo ilipanda hadi asilimia 40.
Jinsi ya Kutambua Maandishi ya AI
Watafiti waligundua kuwa AI ina tabia ya kutumia kupita kiasi baadhi ya maneno na misemo fulani ili kufanya maandishi yaonekane ya kitaalamu zaidi. Maneno haya yamekuwa kama "alama" zinazoitambulisha. Walitaja jumla ya maneno 454, lakini baadhi ya yale yanayotumika sana ni pamoja na:
- Delves (kwa maana ya "huchimba kwa undani")
- Crucial (kwa maana ya "muhimu sana")
- Potential (kwa maana ya "uwezekano wa")
- Significant (kwa maana ya "muhimu" au "dhahiri")
- Intricate (kwa maana ya "changamano")
- Meticulously (kwa maana ya "kwa umakini mkubwa")
Matumizi ya maneno haya yaliongezeka kwa kasi kubwa baada ya kuzinduliwa kwa ChatGPT mwishoni mwa mwaka 2022. Kwa mfano, AI hupenda kuanza sentensi kwa maneno kama, "Kwa kuchimba kwa undani na kwa umakini mkubwa katika mtandao changamano unaounganisha..." (By meticulously delving into the intricate web connecting...). Lugha hii ya "kupamba" maandishi ndiyo alama kubwa ya AI.
Athari Kubwa Kuliko Janga la Korona
Cha kushangaza, watafiti wanasema athari za AI kwenye lugha ya kisayansi ni kubwa kuliko athari za matukio makubwa kama janga la UVIKO-19. Wakati wa janga, maneno maalum kama "covid" na "pandemic" ndiyo yaliongezeka. Lakini AI haijaongeza maneno maalum, bali imebadilisha mtindo mzima wa uandishi kwa kuongeza matumizi ya vivumishi na vitenzi fulani.
Mjadala Miongoni mwa Wanasayansi
Matumizi haya ya AI yamezua mjadala mkubwa. Baadhi ya wanasayansi wanaona ni hatari kwa uaminifu wa sayansi, wakitaka maandishi yawe ya mwandishi mwenyewe. Wengine wanaona ni zana nzuri inayoongeza ufanisi na kuwasaidia watafiti, hasa wale ambao Kiingereza si lugha yao ya kwanza. Uchunguzi uliofanywa na jarida la Nature ulionyesha kuwa asilimia 45 ya wanasayansi wanaamini matumizi ya AI yanapaswa kuwekwa wazi, huku asilimia 23 wakiona ni sawa kutumia bila kusema.
Watafiti wa utafiti huu wamesisitiza kuwa kuna haja ya haraka ya kujadili na kuweka kanuni na sera za kimataifa kuhusu matumizi ya AI katika uandishi wa kitaaluma, ili kulinda uadilifu na uaminifu wa kazi za kisayansi.