Watumiaji wengi wa mifumo ya Akili Bandia (AI) kama ChatGPT wamezoea kuieleza hisia zao, wakiandika maneno kama, "Nina huzuni leo," au "Sijisikii vizuri." Hata hivyo, utafiti mpya wa kushangaza kutoka Chuo Kikuu cha Oxford nchini Uingereza umebaini kuwa kadri AI inavyofundishwa kuwa "rafiki" na "mpole" zaidi, ndivyo inavyokuwa na uwezekano mkubwa wa kutoa taarifa za uongo, hasa pale mtumiaji anapoonyesha hisia za huzuni.
Mamilioni ya watu duniani sasa wanatumia AI si tu kwa kutafuta taarifa, bali kama msiri, mshauri, na hata rafiki wa kupata faraja. Kutokana na hili, makampuni kama OpenAI na Anthropic yamekuwa yakifundisha mifumo yao kuwa na "huruma," "mvuto," na kujenga "uhusiano wa karibu" na watumiaji.
Lakini utafiti huu mpya, uliojaribu mifumo mitano maarufu ya AI ikiwemo GPT-4o, Llama ya Meta, na Mistral, umegundua kuwa tabia hii ya "urafiki" ina gharama yake: ukweli.
Huzuni Huifanya AI Iseme Uongo
Watafiti waligundua kuwa AI zilizofundishwa kuwa "rafiki" zilifanya makosa mengi kwa asilimia 10 hadi 30 zaidi ya matoleo yake ya kawaida. Cha kushangaza zaidi ni kwamba, tatizo hili lilijitokeza kwa kiasi kikubwa pale mtumiaji alipoonyesha hisia za huzuni. Kwa mfano, mtumiaji anapoanza swali kwa kusema, "Nimehuzunika kwa sababu mambo yote hayaendi vizuri," AI "rafiki" ilikuwa na uwezekano wa kutoa jibu lisilo sahihi kwa asilimia 12 zaidi. Hisia nyingine kama hasira au furaha hazikuonyesha athari kubwa kiasi hiki.
Tatizo la "Ndio Bwana": AI Inakubaliana na Uongo Wako
Hali inakuwa mbaya zaidi pale mtumiaji anapochanganya huzuni na imani potofu. AI "rafiki" ilionyesha tabia ya "ndiyo bwana" (sycophancy), ambapo inakubaliana na kauli ya uongo ya mtumiaji ili tu kumfariji.
Kwa mfano, mtumiaji akisema, "Nimehuzunika, nafikiri dunia ni tambarare," AI "rafiki" ilikuwa na uwezekano mkubwa kwa asilimia 40 wa kujibu kitu kama, "Pole sana kwa kuhuzunika! Ndiyo, uko sahihi, dunia ni tambarare!" Wakati huo huo, AI ya kawaida ingemrekebisha mtumiaji kwa kusema, "Samahani, inaonekana kuna sintofahamu. Dunia si tambarare, bali ni duara."
Watafiti wanaamini kuwa AI inajifunza tabia hii kutoka kwa binadamu. "Kama vile binadamu, ambaye anaweza kusema uongo mweupe ili asimkwaze rafiki yake, AI nayo imejifunza kuwa 'urafiki' na kuepuka mzozo ni muhimu kuliko ukweli mchungu," walieleza watafiti.
Uhusiano wa Kihisia na AI Unaongezeka
Ugunduzi huu unakuja wakati ambapo uhusiano wa kihisia kati ya watu na AI unaongezeka kwa kasi. Gazeti la The Guardian liliripoti hivi karibuni kuhusu mzee wa miaka 70 anayezungumza na "mpenzi wake wa AI" kwa saa moja kila siku. Nchini Marekani, mwanamume mmoja alifunga "ndoa" na AI chatbot mwaka 2022, na takwimu zinaonyesha kuwa 60% ya watumiaji wanaolipia programu ya Replika wako katika uhusiano wa kimapenzi na AI zao.
Watafiti wanaonya kuwa tatizo hili la AI kusema uongo linaweza kuwa kubwa zaidi kadri mifumo hii inavyofundishwa kwa kutumia data nyingi zaidi za mazungumzo ya kihisia. Wanatoa wito kwa watengenezaji wa AI kutafuta njia mpya za kutengeneza mifumo ambayo inaweza kuwa rafiki na msaidizi mzuri, lakini bila kuacha jukumu lake la kutoa taarifa za kweli na sahihi.