Kampuni maarufu ya Akili Mnemba (AI), OpenAI, inayofahamika zaidi kwa mfumo wake wa ChatGPT, imejikuta katika mzozo mkubwa na serikali ya Brazil. Kiini cha mzozo huu ni mradi wake kabambe ujulikanao kama 'OpenAI to Z Challenge', ambao unadaiwa kukiuka sheria za nchi na maadili ya utafiti kwa kuendesha zoezi la kutafuta miji ya kale iliyofichika katika msitu wa Amazon bila ridhaa ya wenyeji.
Hivi karibuni, serikali ya Brazil imeiandikia barua rasmi OpenAI, ikielezea wasiwasi wake na kuitaka kampuni hiyo isitishe mara moja uchapishaji wa data yoyote itakayopatikana kutokana na mradi huo. Mradi wenyewe, ulioendeshwa kama shindano la wazi kwa umma kati ya Mei na Juni, ulialika watu kutoka kote duniani kutumia mifumo ya AI kuchanganua picha za satelaiti na data za 'Lidar' ili kubaini maeneo yenye uwezekano wa kuwa na magofu ya kale. OpenAI iliuendesha mradi huu kwa kaulimbiu ya "kwa mara ya kwanza katika historia, yeyote anaweza kufanya utafiti wa akiolojia," na iliahidi zawadi nono ya hadi Dola za Marekani 250,000 (takriban Shilingi bilioni 0.65 za Kitanzania) kwa washindi.
Hata hivyo, hatua hii imepingwa vikali na Jumuiya ya Akiolojia ya Brazil (SAB), makundi ya watu wa asili wa Amazon, pamoja na wanazuoni. Wanadai kuwa OpenAI imepuuza sheria za Brazil na mikataba ya kimataifa, ambayo inataka kuwepo kwa ridhaa ya awali kutoka kwa jamii za watu wa asili kabla ya utafiti wowote kufanyika kwenye ardhi na urithi wao. Bruna Rocha, makamu wa rais wa SAB, alisisitiza kuwa sheria za Brazil zinaruhusu tu watafiti wenye sifa na uzoefu maalum kufanya tafiti za akiolojia, na kitendo cha OpenAI ni dharau kwa mamlaka ya nchi katika kulinda urithi wake.
Hoja kuu ya wapinzani ni hatari ya data itakayopatikana. Jamii za wenyeji zina hofu kwamba endapo ramani na anwani za maeneo haya ya kale zitawekwa wazi, zinaweza kutumiwa vibaya na waharibifu wa maeneo ya kihistoria au makundi yenye chuki dhidi ya watu wa asili. Michael Heckenberger, profesa katika Chuo Kikuu cha Florida, alisisitiza umuhimu wa ushirikishwaji na idhini ya wenyeji katika tafiti zinazogusa maisha na urithi wao.
Licha ya upinzani mkali, kuna baadhi ya wasomi wanaoona upande chanya. Profesa Francisco Pugliese anasema matumizi ya AI katika akiolojia ni mwelekeo usiokwepeka na data itakayopatikana inaweza kusaidia watu wa asili kudai haki zao za ardhi. Hadi sasa, OpenAI haijatoa tamko lolote rasmi kujibu barua ya serikali ya Brazil, na matokeo ya shindano hilo bado hayajatangazwa.