Mtandao maarufu wa kijamii wa TikTok umeingia tena katika kashfa nzito nchini Marekani, kufuatia kuzuka kwa 'challenge' au shindano jipya la hatari linalohusisha wanafunzi wa shule kuchoma kimakusudi kompyuta mpakato aina ya Chromebook zinazotolewa na shule zao kama sehemu ya vifaa vya masomo. Vyombo vya habari vya kimataifa, vikiwemo jarida la New York Post na tovuti ya teknohama ya Interesting Engineering, vimeripoti kwa kina kuhusu mkasa huu unaosambaa kwa kasi na kuibua hofu kubwa miongoni mwa wazazi, walimu, na maafisa wa usalama.
Shindano hilo la kijinga, linalokwenda kwa majina ya reli (hashtags) kama #ChromebookChallenge au #ChromebookDurabilityTest kwenye mtandao wa TikTok, linahusisha wanafunzi kuingiza vipande vya chuma, kama vile klipu za karatasi, sarafu, au hata karatasi za alumini (foil), kwenye milango ya USB ya kompyuta aina ya Chromebook. Kitendo hiki cha kizembe husababisha hitilafu ya umeme (short circuit) na mara moja Chromebook hizo hushika moto na kuanza kuungua, huku wanafunzi wakichukua fursa hiyo kurekodi matukio hayo ya hatari na kuyasambaza kwenye akaunti zao za TikTok ili kupata 'likes' na umaarufu wa kupotosha.
Tayari, shindano hili la kichaa limesababisha madhara makubwa na taharuki katika shule kadhaa nchini Marekani. Kumekuwa na ripoti za madarasa kujaa moshi na kulazimu wanafunzi na walimu kuhamishwa kutoka kwenye majengo ya shule kwa dharura ili kuokoa maisha yao. Kwa mfano, wiki iliyopita katika shule ya upili ya Newington, iliyoko jimbo la Connecticut, taharuki kubwa ilitanda baada ya Chromebook ya mwanafunzi mmoja kuanza kutoa moshi mzito na kuwaka moto darasani. Matukio kama hayo ya kutisha yametokea pia katika shule za upili za Derby na Cromwell katika jimbo hilohilo la Connecticut, ambapo moshi ulitapakaa kwenye korido za shule na vikosi vya zimamoto vikaitwa kwa haraka kudhibiti hali kabla ya moto kusambaa zaidi. Inasemekana kuwa video moja ya TikTok iliyokuwa ikielekeza jinsi ya kufanya uharibifu huu ilifanikiwa kutazamwa zaidi ya mara milioni 1.5 kabla ya kuondolewa kwenye mtandao huo.
Maafisa wa idara za zimamoto nchini Marekani wametoa maonyo makali kuhusu hatari inayotokana na mtindo huu mpya. Mkuu wa Kikosi cha Zimamoto cha Cromwell, Bwana Harold Holmes, alieleza kuwa vifaa vidogo vya kielektroniki kama simu janja na kompyuta mpakato vina uwezo wa kulipuka na kusababisha moto mkubwa. Naye Bwana DJ Jordan, Mkuu wa Zimamoto wa Newington, alisisitiza kuwa betri za aina ya Lithium-ion zinazotumika kwa wingi kwenye vifaa hivyo ni hatari zaidi zinaposhika moto, kwani hutoa gesi nzito yenye kemikali za sumu zinazoweza kuathiri mfumo wa upumuaji. Alionya pia kuwa matukio ya mara kwa mara ya aina hii yanaweza kuzidisha mzigo kwa idara za zimamoto, na kusababisha upungufu wa wahudumu na vifaa wakati wa kushughulikia dharura nyingine kubwa zaidi za moto.
Tatizo hili la wanafunzi kuharibu Chromebook halipo katika eneo moja tu, bali limesambaa na kuripotiwa katika majimbo mengi ya Marekani yakiwemo California, North Carolina, Pennsylvania, New Jersey, Rhode Island, Wisconsin, na Washington. Kutokana na hali hiyo, baadhi ya shule katika majimbo hayo zimechukua hatua za dharura kwa kupiga marufuku wanafunzi kuingiza ncha za penseli za grafiti, vipande vya karatasi za alumini, na vitu vingine vyovyote vinavyoweza kupitisha umeme kwenye milango ya kompyuta hizo.
Wataalamu wa masuala ya usalama na saikolojia ya vijana sasa wanatoa wito kwa wazazi na walezi kuzungumza kwa uwazi na watoto wao kuhusu hatari za kiafya na kisheria za kushiriki kwenye 'challenge' za kipuuzi na hatari kama hizi zinazohamasishwa kwenye mitandao ya kijamii. Pia, wanazihimiza mamlaka za shule kuweka adhabu kali na za mfano kwa wanafunzi watakaopatikana wakijihusisha na vitendo hivyo vya kihalifu na hatarishi. Ingawa matukio haya yanaripotiwa kutokea Marekani, ni muhimu sana kwa wazazi, walezi, na walimu nchini Tanzania kuwa macho na kufuatilia kwa karibu athari za mitandao ya kijamii kwa vijana na watoto, na kuchukua hatua stahiki za kuwalinda dhidi ya maudhui na mienendo hatarishi.