Utafiti mpya wa kusisimua umefichua uhusiano unaoweza kuwepo kati ya tendo la kujitolea la kuchangia damu mara kwa mara na mabadiliko ya kijeni ambayo yanaweza kupunguza uwezekano wa kupata saratani hatari ya damu. Utafiti huu muhimu, uliofanywa na wataalamu mahiri kutoka Taasisi ya Francis Crick, unatoa mwanga mpya juu ya jinsi saratani hii inavyoweza kuanza na kuendelea mwilini. Matokeo haya yanaweza kufungua njia kwa uelewa bora na mikakati madhubuti ya kukabiliana na ugonjwa huu.
Katika kufanikisha utafiti huu, watafiti walikusanya na kuchambua sampuli za damu kutoka kwa wanaume waliokuwa na afya njema na waliofikisha umri wa miaka 60. Washiriki waligawanywa katika makundi mawili tofauti. Kundi la kwanza lilihusisha watu ambao walikuwa na mazoea ya kutoa damu kwa hiari yao mara tatu kwa mwaka kwa muda mrefu sana, zaidi ya miaka 40. Kundi la pili liliundwa na watu ambao walikuwa wametoa damu mara chache sana katika maisha yao yote, takriban mara tano tu.
Baada ya uchambuzi wa kina, matokeo yalionyesha jambo la kushangaza. Wachangiaji wa damu wa mara kwa mara walionekana kuwa na kiwango kikubwa zaidi cha mabadiliko ya vinasaba ambayo yanajulikana kuhusika na kupunguza hatari ya kupata saratani ya damu. Hata hivyo, ni muhimu kukumbuka kile ambacho watafiti walisisitiza kwa umuhimu. Kwa kuwa watu wanaoruhusiwa kuchangia damu kwa kawaida huwa na afya njema, matokeo haya pekee hayatoi picha kamili ya uhusiano wa moja kwa moja kati ya uchangiaji wa damu na kupungua kwa hatari ya saratani. Utafiti zaidi unahitajika ili kufahamu kwa undani zaidi uhusiano huu.
Lakini je, ni kwa namna gani tendo la kuchangia damu linaweza kusababisha mabadiliko haya ya seli? Tunapokua, seli zetu, ikiwa ni pamoja na seli za damu, hupitia mabadiliko mbalimbali. Baadhi ya mabadiliko haya yanaweza kuongeza hatari ya kupata magonjwa kama saratani. Hata hivyo, watafiti wamegundua kuwa kwa watu wanaojitolea kuchangia damu mara kwa mara, mwili hujibu kwa kuzalisha seli mpya za damu kutoka kwenye uboho. Uboho ni sehemu muhimu iliyo ndani ya mifupa ambayo inawajibika kwa utengenezaji wa chembe zote za damu. Mchakato huu wa kuzalisha damu mpya unaweza kusababisha mabadiliko ya kijeni ambayo yana athari ya kinga dhidi ya saratani ya damu. Ni kama vile mwili unajifanya upya kila mara.
Katika utafiti huu, watafiti walifanya uchunguzi kwa makundi mawili makubwa ya watu. Kundi moja lilihusisha watu 217 ambao walikuwa wachangiaji wa damu wa kawaida, na kundi lingine lilikuwa na watu 212 ambao walikuwa wametoa damu mara chache sana. Matokeo makuu yalionyesha kuwa:
- Asilimia hamsini (50%) ya wale waliokuwa wakichangia damu mara kwa mara walikuwa na mabadiliko ya vinasaba ambayo yanaweza kusaidia kupunguza hatari ya kupata saratani ya damu. Hii ni idadi kubwa inayoonyesha athari inayowezekana ya uchangiaji wa damu.
- Kwa upande mwingine, asilimia thelathini (30%) ya wale waliotoa damu mara chache walikuwa na mabadiliko kama hayo, lakini kwa kiwango kidogo zaidi. Hii inaweza kuashiria kuwa uchangiaji wa mara kwa mara una athari kubwa zaidi.
Mmoja wa watafiti wakuu walioongoza utafiti huu, Dk. Hector Huerga Encabo, alieleza kuwa mabadiliko haya ya vinasaba yanaweza kuwa na jukumu muhimu katika kupunguza uwezekano wa mtu kupata aina fulani ya saratani ya damu inayojulikana kama leukemia. Leukemia ni saratani inayoathiri seli zinazounda damu kwenye uboho.
Ili kuthibitisha zaidi matokeo haya, watafiti walifanya majaribio ya maabara kwa kutumia panya. Walidunga panya hao chembechembe za damu zilizotolewa kutoka kwa binadamu ambao walikuwa na mabadiliko haya ya vinasaba. Matokeo ya majaribio haya yalionyesha kuwa seli hizo zilifanya kazi kwa ufanisi zaidi katika kuzalisha seli nyekundu za damu. Seli nyekundu za damu ni muhimu kwa kubeba oksijeni mwilini. Utendaji huu ulioboreshwa unathibitisha uwezo wa mabadiliko hayo ya kijeni kusaidia afya ya damu kwa ujumla.
Utafiti huu unatoa nuru mpya na ya kutia moyo kuhusu faida za kiafya zinazoweza kupatikana kutokana na kujitolea kuchangia damu. Zaidi ya kuokoa maisha ya watu wanaohitaji, inaonekana kuwa kuna faida nyingine ya ziada kwa wachangiaji wenyewe. Utafiti huu unaweka msingi imara kwa tafiti zaidi ambazo zitalenga kuchunguza kwa undani uhusiano kati ya uchangiaji wa damu na ulinzi dhidi ya saratani ya damu. Hii inaweza kusababisha mikakati mipya ya kuzuia na kutibu ugonjwa huu katika siku zijazo. Ni muhimu kwa Watanzania kuendelea kujitokeza kwa wingi kuchangia damu ili kuokoa maisha na pia kuchangia katika uelewa wetu wa afya ya damu.