Utafiti mpya umevunja dhana ya kwamba mtu anayefanya hesabu vizuri katika maisha ya kila siku pia ana uwezo mkubwa wa kutatua maswali ya hisabati. Matokeo yanaonyesha kuwa uwezo wa kuhesabu kwa haraka na kufanikisha mahesabu ya kawaida hauhusiani moja kwa moja na uwezo wa kusuluhisha maswali ya hisabati yanayohitaji fikra za kina.
Utafiti huu ulifanywa na Profesa Abhijit Banerjee wa Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts (MIT), mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Uchumi mwaka 2019. Matokeo yake yalichapishwa katika jarida la Nature, yakilinganisha uwezo wa kihesabu wa watoto wa India wanaofanya kazi sokoni na wanafunzi wa shule za kawaida.
Watoto wa Sokoni: Wana Hesabu Nzuri Lakini si Wataalamu wa Hisabati
Katika utafiti huo, watoto waliokuwa wakifanya biashara sokoni walionyesha uwezo wa hali ya juu wa kufanya mahesabu ya haraka kwa kutumia akili pekee bila msaada wa karatasi au kikokotoo (calculator).
Timu ya wanasayansi ilifanya jaribio kwa watoto 201 waliokuwa wakifanya biashara ndogondogo sokoni. Kwa kujifanya wateja wa kawaida, waliwauliza maswali kama:
"Ikiwa kilo moja ya viazi ni rupia 20, basi kilo 1.4 itagharimu kiasi gani?"
Matokeo yalionyesha kuwa asilimia 98 ya watoto hao walijibu kwa usahihi na hata walitoa chenji bila makosa. Mabadiliko ya namba hayakuwachanganya, jambo lililoonyesha kuwa hawakutegemea kukariri majibu, bali walitumia mbinu za kihesabu walizojifunza kwa vitendo.
Hata hivyo, walipopatiwa maswali ya hisabati ya msingi yaliyoandikwa kwenye karatasi, wengi wao walipata matokeo duni. Kwa mfano, asilimia 32 tu ya watoto hao waliweza kutatua mgawanyo wa tarakimu tatu kwa tarakimu moja (three-digit division), suala linalofundishwa mapema katika elimu ya msingi.
Wanafunzi wa Shule: Wana Hisabati Nzuri Lakini si Wataalamu wa Kuhesabu
Kwa upande mwingine, watoto wa shule walionyesha uwezo mzuri wa kutatua maswali ya hisabati darasani lakini walipata ugumu katika kufanya mahesabu ya haraka kama wenzao waliokuwa wakifanya biashara sokoni.
Hii inaonyesha kuwa uwezo wa kihesabu wa vitendo na ule wa kusuluhisha maswali ya hisabati ya kitaaluma ni tofauti.
Mafunzo kwa Sekta ya Elimu
Matokeo haya yameibua mjadala kuhusu mbinu sahihi za kufundisha hisabati. Watafiti wanapendekeza kuwa badala ya kufundisha wanafunzi mbinu moja ya kutatua tatizo, walimu wanapaswa kuhimiza tafakari na ubunifu katika kutafuta suluhisho.
Profesa Banerjee anasema:
"Tatizo ni kwamba tunafundisha wanafunzi kama vile kuna njia moja tu ya kupata jibu. Tunapaswa kuwawezesha kufikiria na kubuni mbinu mbalimbali za kutatua maswali."
Utafiti huu unaonyesha kuwa kuna aina tofauti za akili za kihesabu, na kwamba kufanikisha hesabu za kila siku si sawa na kuwa na uelewa wa kina wa hisabati ya kitaaluma. Hii inatoa changamoto kwa sekta ya elimu kubuni mbinu mpya za ufundishaji zinazowiana na aina tofauti za uelewa wa hesabu miongoni mwa wanafunzi.