Machafuko nchini Sudan yameshuhudia ongezeko kubwa la ukali wa mapigano katika siku za hivi karibuni, huku kikosi cha waasi cha Rapid Support Forces (RSF) kikiendeleza mashambulizi yake ya droni kwa siku ya tatu mfululizo hadi tarehe 6 Mei [relative to original date] katika mji wa Port Sudan, ambao ni ngome kuu ya serikali mashariki mwa nchi hiyo. Mashambulizi haya mapya yanaonesha mabadiliko ya kimkakati katika vita hivyo.
Mashambulizi hayo ya hivi karibuni yamelenga miundombinu muhimu ya mji wa Port Sudan. Tarehe 6 Mei, kitengo cha kiraia cha Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Port Sudan, ambao ndio uwanja pekee wa kimataifa unaofanya kazi nchini Sudan kwa sasa, ulipigwa na droni za RSF. Kwa mujibu wa ripoti za Al Jazeera, shambulio hilo lilisababisha shughuli zote za anga, ikiwemo kuruka na kutua kwa ndege, kusitishwa kwa muda, na kuathiri safari za ndani na nje ya nchi.
Mashambulizi mengine yaliripotiwa kulenga maeneo mengine ya kimkakati ndani ya mji, ikiwa ni pamoja na ghala za mafuta zilizoko karibu na bandari muhimu ya Port Sudan. Pia, hoteli iliyo karibu na makazi ya Jenerali Abdel Fattah Burhan, mkuu wa jeshi la serikali (SAF) na kiongozi mkuu wa nchi, ilishambuliwa. Matukio haya ya mfululizo yanaonesha wazi kuwa kikosi cha RSF kimeongeza kasi na upeo wa mashambulizi yake, kikilenga maeneo yaliyokuwa yamehifadhika zaidi.
Kuhamishwa kwa mashambulizi ya RSF hadi Port Sudan ni maendeleo mapya na muhimu katika vita hivi vya wenyewe kwa wenyewe. RSF ilianza kushambulia mji huu kwa mara ya kwanza tarehe 4 Mei, ikitumia droni za kujilipua kulenga kituo cha anga cha jeshi na ghala za mizigo mjini humo. Haya yalikuwa mashambulizi ya kwanza ya RSF dhidi ya Port Sudan tangu vita vya wenyewe kwa wenyewe vilipoanza mwezi Aprili 2023. Siku iliyotangulia shambulio la uwanja wa ndege, moto mkubwa ulizuka katika ghala moja ya mafuta huko Port Sudan baada ya kupigwa na droni inayoaminika kuwa ya RSF, moto ambao ulienea haraka hadi kwenye ghala za karibu za mafuta.
Mashambulizi ya RSF dhidi ya Port Sudan yamekosolewa vikali na nchi za nje na taasisi za kimataifa. Nchi za Misri na Saudi Arabia zimetoa matamko ya kulaani mashambulizi hayo, huku Umoja wa Mataifa pia ukielezea wasiwasi wake juu ya hali hiyo inayozorota na kuhatarisha raia na miundombinu muhimu.
Mji wa Port Sudan una umuhimu mkubwa sana kimkakati na kibinadamu katika vita hivi. Ndio mji pekee nchini Sudan wenye uwanja wa ndege wa kimataifa unaofanya kazi kwa sasa, jambo linaloufanya kuwa lango kuu la kuingiza misaada ya kibinadamu na mawasiliano na ulimwengu wa nje tangu Khartoum ilipotekwa. Pia, ofisi nyingi za mashirika ya Umoja wa Matafaita na NGOs zimehamishiwa Port Sudan kutoka mji mkuu Khartoum kutokana na mapigano makali. Zaidi ya hayo, mamia kwa maelfu ya wakimbizi wa ndani (IDPs) kutoka maeneo mengine ya Sudan yaliyoathiriwa na vita wamekimbilia Port Sudan kutafuta usalama, na sasa wanakuwa hatarini tena.
Katika hatua ya kidiplomasia yenye athari kubwa na isiyotarajiwa, serikali ya Sudan inayoongozwa na jeshi imetangaza leo kuwa inaitangaza Falme za Kiarabu (UAE) kuwa "nchi adui" na imesema inapanga kukata uhusiano wa kidiplomasia nayo. Taarifa hii imeripotiwa na shirika la habari la AFP na inaashiria kuongezeka kwa mvutano wa kisiasa unaohusishwa na vita.
Akizungumza kupitia televisheni ya taifa, Waziri wa Ulinzi wa Sudan, Yassin Ibrahim, alibainisha kuwa hatua hiyo ya kidiplomasia imechukuliwa kwa sababu "UAE imeendelea kuunga mkono kikosi cha waasi cha RSF kwa vifaa vya kijeshi na hivyo kukiuka wazi mamlaka ya Sudan." Alithibitisha kuwa wamemuita nyumbani balozi wao aliyekuwa anaiwakilisha Sudan nchini UAE kama hatua ya kwanza.
Serikali ya jeshi ya Sudan imekuwa ikiishutumu UAE mara kwa mara kwa miaka miwili sasa, ikidai kuwa inakisaidia kikosi cha RSF kwa kuwapatia silaha na vifaa vingine vya kijeshi katika vita hivi vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoanza Aprili 2023. Hata hivyo, UAE imekuwa ikikanusha vikali madai hayo tangu yanapoanza kutolewa, ikisisitiza msimamo wake wa kutoegemea upande wowote katika mgogoro huo.
Sudan, taifa la Afrika Mashariki lililopata uhuru wake kutoka kwa Uingereza na Misri mwaka 1956, lina historia ndefu ya vita vya wenyewe kwa wenyewe na ukosefu wa utulivu wa kisiasa na kijeshi. Vita vya sasa vilizuka tarehe 15 Aprili 2023, kutokana na mapambano makali ya kuwania madaraka na mvutano wa kisiasa kati ya Jenerali Abdel Fattah Burhan, mkuu wa jeshi la serikali (SAF), na Jenerali Mohamed Hamdan Dagalo (anayejulikana kama Hemedti), kamanda mkuu wa kikosi cha RSF.
Tangu kuanza kwa vita, ramani ya udhibiti wa maeneo nchini imekuwa ikibadilika. RSF ilifanikiwa kutwaa maeneo mengi katika eneo la magharibi mwa Darfur na hata kudhibiti mji mkuu Khartoum kwa muda mfupi. Hata hivyo, jeshi la serikali (SAF) lilifanikiwa kuwasukuma RSF nje ya sehemu kubwa ya Khartoum mwishoni mwa mwezi Machi mwaka huu. Hali ya sasa ya udhibiti wa maeneo ni kwamba jeshi la serikali (SAF) linadhibiti zaidi maeneo ya mashariki na kaskazini mwa nchi, ikiwa ni pamoja na Port Sudan, wakati kikosi cha RSF kinadhibiti sehemu kubwa ya magharibi mwa Darfur na baadhi ya maeneo ya kusini mwa Sudan. Mapigano yanaendelea katika maeneo ya mpakani mwa maeneo yanayodhibitiwa na pande hizi mbili.
Zaidi ya athari za kijeshi na kisiasa, mgogoro huu umekuwa na athari mbaya sana za kibinadamu nchini Sudan. Kwa mujibu wa takwimu za hivi karibuni za Umoja wa Mataifa, vita hivi vilivyodumu kwa zaidi ya miaka miwili sasa vimesababisha vifo vya watu zaidi ya 24,000 katika maeneo mbalimbali nchini. Idadi kubwa zaidi ni wale waliofurushwa kutoka makazi yao kutokana na ghasia na ukosefu wa usalama, ambapo zaidi ya watu milioni 15 wamekuwa wakimbizi wa ndani ndani ya Sudan, wakihitaji msaada wa haraka. Kati ya hao, inakadiriwa kuwa takriban milioni 4 wamelazimika kukimbilia nchi jirani kama Chad, Misri, na Sudan Kusini kutafuta hifadhi na usalama. Hali hii ya kibinadamu inazidi kuwa mbaya kila kukicha, ikihitaji uangalizi wa haraka wa kimataifa.