Nchini Uingereza, siasa za ndani zinapamba moto huku nchi hiyo ikijiandaa kufanya mfululizo wa chaguzi muhimu za mitaa na uchaguzi mmoja wa bunge siku ya Jumatano, Mei 1. Kura hizo zitatoa fursa ya kupima hali ya kisiasa ya taifa na kuonesha mwelekeo wa wananchi kuelekea vyama vikuu vya siasa kabla ya uchaguzi mkuu unaotarajiwa kufanyika hivi karibuni.
Kwa mujibu wa vyombo vya habari vya Uingereza vilivyoripoti tarehe 27 Aprili, uchaguzi huu unahusisha maeneo sita tofauti nchini Uingereza ambapo watachagua viongozi wao (Mayors/wakala wa serikali za mitaa), pamoja na uchaguzi wa wajumbe (madiwani) 1,641 katika mabaraza 23 ya mitaa. Licha ya idadi hii kuonekana kubwa, uchaguzi huu ni mdogo kiasi ukilinganisha na chaguzi zingine za mitaa, kwani unahusisha takriban asilimia 10 tu ya viti vyote vya madiwani nchini England (ambavyo ni takriban 17,000). Mwaka huu, maeneo mengine ya Uingereza kama Wales, Scotland, na Ireland ya Kaskazini hayatafanya chaguzi za mitaa za aina hii.
Miongoni mwa maeneo sita yanayochagua viongozi wa mamlaka za mitaa, manne yatachagua "Meya wa Mamlaka Jumuishi" (Combined Authority Mayor), ambaye anasimamia maeneo zaidi ya moja. Maeneo hayo ni Greater Lincolnshire, Hull & East Yorkshire, Cambridgeshire & Peterborough, na West of England. Maeneo mengine mawili, Doncaster na North Tyneside, yatachagua Meya wa mamlaka moja ya mitaa.
Siku hiyo hiyo, uchaguzi mdogo wa mbunge utafanyika katika jimbo la Runcorn & Halton huko England. Uchaguzi huu unahitajika baada ya mbunge aliyekuwepo, Michael Lee Amesbury, ambaye alikuwa kutoka Chama cha Labour na baadaye kujitegemea, kujiuzulu kufuatia kuhukumiwa kifungo cha wiki 10 (kilichosimamishwa) kwa kosa la kumshambulia mkazi wa jimbo lake. Uchaguzi huu mdogo unafuatiliwa sana kwani mara nyingi hutumika kama kipimo cha maoni ya wananchi kuhusu utendaji wa serikali iliyopo madarakani na nguvu ya chama kikuu cha upinzani.
Chaguzi hizi zinafanyika wakati ambapo kura za maoni za kitaifa zikionesha mazingira ya kisiasa yanayobadilika. Chama kikuu cha upinzani, Chama cha Labour, kinachoongozwa na Keir Starmer, kinakabiliwa na ushindani, hususan kutoka kwa Chama cha Reform UK, ambacho ni cha mrengo wa kulia na kinapata umaarufu. Kura za maoni zilizochanganuliwa na jarida la The Economist zimeonesha Chama cha Reform UK kikiongoza kwa asilimia 25 ya uungwaji mkono kitaifa, kikifuatwa kwa karibu na Labour kwa asilimia 23, na Chama tawala cha Conservative kwa asilimia 22. Vyama vingine vilivyonufaika ni Liberal Democrats (14%) na Green Party (10%). Ni muhimu kutambua kuwa kura za maoni zinaweza kubadilika na si matokeo halisi ya uchaguzi.
Chama cha Reform UK, kinachoongozwa na Nigel Farage (ambaye kwa sasa haungwi mkono sana na mrengo wa kulia kabisa), kimekuwa kikijitangaza kama "chama halisi cha kihafidhina" na kinatafuta kujitanua zaidi kuwa chama kikuu cha siasa nchini. Kura hizo za Mei Mosi, ingawa ni ndogo kiasi, zitaonesha jinsi Reform UK kinavyoweza kubadilisha uungwaji mkono wa kura za maoni kuwa ushindi halisi wa viti.
Uchaguzi mdogo wa Runcorn & Halton unatazamwa kama mtihani muhimu zaidi wa maoni ya wananchi kuelekea Chama cha Labour na Chama cha Reform UK. Katika uchaguzi mkuu uliopita (ambao ripoti inarejea matokeo yake bila kutaja tarehe kamili), mgombea wa Labour alishinda kwa asilimia 52.9 dhidi ya mgombea wa Reform UK aliyepata asilimia 18.1, jambo lililofanya jimbo hilo lionekane kama ngome salama ya Labour. Hata hivyo, kufuatia kashfa iliyomfanya mbunge kujiuzulu, tafiti za hivi karibuni zinaonesha kinyang'anyiro kikali kati ya mgombea wa Labour, Karen Shore, na mgombea wa Reform UK, Sarah Pochin. Utabiri unaonesha tofauti ya kura inaweza kuwa chini ya 1,000 katika jimbo lenye wakazi wapatao 90,000. Iwapo Reform UK itashinda, ingekuwa mabadiliko makubwa ya kisiasa na kuashiria udhaifu mkubwa kwa Labour katika ngome zake.
Kwa upande wa viti vya madiwani, viti vingi vinavyowaniwa katika uchaguzi huu vilichukuliwa na Chama cha Conservative katika uchaguzi wa mitaa wa mwaka 2021, wakati ambapo serikali ya Boris Johnson ilikuwa bado na umaarufu. Zaidi ya nusu, viti 996, vinashikiliwa na Conservative. Hata hivyo, kutokana na hali ya sasa ya kisiasa na kura za maoni, inatarajiwa kuwa idadi kubwa ya viti hivyo vitabadilisha mikono. Mtaalamu wa kura za maoni na mwanachama wa Baraza la Mabwana la Uingereza, Lord Robert Hayward (kutoka Conservative), ametabiri kuwa chama cha Conservative kinaweza kupungua hadi viti takriban 400, huku Chama cha Reform UK kikitarajiwa kushinda viti vingi (takriban 425), na Chama cha Labour kikiongeza idadi yake hadi takriban viti 400.
Chaguzi hizi za Mei Mosi zitatoa picha ya kwanza ya wazi ya jinsi mazingira ya kisiasa ya Uingereza yanavyoendelea kubadilika na zitakuwa na umuhimu mkubwa katika kuunda mikakati ya vyama vya siasa kuelekea uchaguzi mkuu ujao.