Hali ya kidiplomasia Mashariki ya Kati imezidi kuwa tete na kufikia pabaya baada ya mamlaka za Israel kufanya tukio la kushangaza na la aina yake kwa kuvamia ofisi kuu za Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi wa Kipalestina (UNRWA) zilizopo Yerusalemu Mashariki. Katika tukio hilo ambalo limezua gumzo duniani, maafisa wa Israel walionekana wakishusha bendera ya Umoja wa Mataifa (UN) iliyokuwa inapepea katika jengo hilo na kupandisha bendera ya Israel, kitendo kinachotafsiriwa kama ishara ya kuitwaa mamlaka ya eneo hilo.
Uvamizi wa "Kibabe" na Malori ya Manispaa
Mkuu wa UNRWA, Bw. Philippe Lazzarini, amelezea tukio hilo kwa masikitiko makubwa kupitia mtandao wa X (zamani Twitter). Amesema kuwa maafisa wa Manispaa ya Yerusalemu wakisindikizwa na 'Jeshi la Polisi' la Israel, walivamia eneo hilo kwa kutumia malori na vigharyi (forklifts) bila kutoa notisi.
"Wameingia kwa nguvu, wamekata mawasiliano yote, na wamebeba vifaa vya TEHAMA (IT equipment), samani za ofisini na mali nyinginezo," alieleza Lazzarini. Picha za tukio hilo zinaonyesha hali ya sintofahamu huku maafisa hao wakiondoa vitendea kazi vya shirika hilo ambalo limekuwa likihudumia mamilioni ya Wapalestina kwa miongo kadhaa.
Kisa na Mkasa: Deni la Kodi au Siasa?
Wakati UN ikilaani kitendo hicho, upande wa Israel una maelezo tofauti kabisa. Msemaji wa Manispaa ya Yerusalemu amedai kuwa uvamizi huo hauhusiani na siasa za vita, bali ni utekelezaji wa sheria za 'kudai deni'. Israel inadai kuwa UNRWA imekuwa ikikwepa kulipa kodi ya majengo kwa muda mrefu, na deni hilo limefikia kiasi cha Shekeli milioni 11, ambazo ni takriban Shilingi za Kitanzania Bilioni 7.7.
"Hii ni hatua ya kawaida ya kukusanya madeni kwa yeyote asiyelipa kodi na anayepuuza barua za onyo," alisisitiza msemaji huyo, akimaanisha kuwa sheria ni msumeno na inakata kotekote.
UN: "Hatudaiwi Hata Senti, Tuna Kinga"
Kauli ya Israel imepokelewa kwa ukali na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa, Antonio Guterres. Kiongozi huyo wa juu wa dunia amekemea vikali uvamizi huo, akisisitiza kuwa majengo na mali za Umoja wa Mataifa zina "Kinga ya Kidiplomasia" (Diplomatic Immunity) na hazipaswi kuguswa wala kutozwa kodi na nchi wenyeji.
Mkurugenzi wa UNRWA kanda ya Yerusalemu, Roland Friedrich, ameongeza kuwa kulingana na mikataba ya kimataifa, shirika hilo limesamehewa kodi zote. "UN haina deni. Hatuna wajibu wa kulipa kodi hiyo kisheria," alisisitiza.
Vita ya Umiliki wa Yerusalemu
Kiini cha mgogoro huu ni mzito zaidi ya kodi. Israel inaitambua Yerusalemu yote (ikiwemo Mashariki) kama mji wake mkuu usiotenganishwa tangu ilipoutwaa mwaka 1967. Hata hivyo, Jumuiya ya Kimataifa na UN wanaitambua Yerusalemu Mashariki kama "Eneo la Palestina linalokaliwa kwa mabavu" (Occupied Territory), hivyo Israel haina mamlaka ya kutoza kodi taasisi za kimataifa zilizopo hapo.
Tukio hili linakuja wakati ambapo uhusiano kati ya Israel na UNRWA umefika "pointi ya kuchemka". Israel imekuwa ikilituhumu shirika hilo kwa muda mrefu kuwa linafuga magaidi, ikidai baadhi ya wafanyakazi wake walishirikiana na kundi la Hamas katika shambulizi la Oktoba 7, 2023. Bunge la Israel (Knesset) hivi karibuni lilipitisha sheria ya kupiga marufuku shughuli za UNRWA nchini humo, hatua ambayo inatishia maisha ya mamilioni ya Wapalestina wanaotegemea shirika hilo kwa chakula, elimu, na matibabu.
Huku mivutano hii ikiendelea, dunia inashuhudia ikiwa Umoja wa Mataifa utaweza kulinda hadhi yake au kama Israel itaendelea na msimamo wake wa "kufuta" uwepo wa UNRWA katika ardhi inayoishikilia.