EU Kuanzisha 'Mchango wa Biashara' kwa Makampuni Makubwa Kuanzia 2028: Je, Utahusu Makampuni ya Kitanzania?

Umoja wa Ulaya (EU) unaendeleza mipango kabambe ya kuanzisha aina mpya ya "mchango" wa kifedha utakaotozwa makampuni yote makubwa yanayofanya biashara ndani ya Ulaya kuanzia mwaka 2028. Mpango huu, unaoitwa 'Corporate Resource for Europe (CORE)', unalenga kukusanya michango ya kila mwaka kutoka kwa makampuni yenye mauzo halisi ya angalau Euro milioni 100 kwa mwaka ndani ya EU. Hatua hii inatarajiwa kuimarisha bajeti ya muda mrefu ya EU na inaleta maswali mengi, ikiwemo uwezekano wa athari kwa makampuni ya kimataifa yenye matawi au shughuli barani Ulaya, hata yale kutoka Tanzania.

Pendekezo hili la ukusanyaji wa michango lilijumuishwa katika rasimu ya bajeti ya pamoja ya muda mrefu ya EU, iitwayo "Mpango wa Matumizi wa Miaka Mingi (2028-2034)," iliyotangazwa na Tume ya Ulaya hivi karibuni. EU inakadiria kuwa, endapo mfumo huu utapitishwa rasmi, utaweza kukusanya wastani wa Euro bilioni 6.8 (takriban Shilingi trilioni 19.5 za Tanzania) kila mwaka. Fedha hizi zitaongeza kwa kiasi kikubwa mapato ya EU na kuwezesha utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo na programu za kijamii ndani ya umoja huo.

Michango itapangwa kwa viwango tofauti kulingana na mauzo ya kila mwaka ya kampuni husika:

1. Makampuni yenye mauzo ya Euro milioni 100 hadi Euro milioni 250 watalipa Euro 100,000 (takriban Shilingi milioni 287 za Tanzania) kwa mwaka.
2. Yenye mauzo ya Euro milioni 250 hadi Euro milioni 500 watalipa Euro 250,000 (takriban Shilingi milioni 717 za Tanzania) kwa mwaka.
3. Yenye mauzo ya Euro milioni 500 hadi Euro milioni 750 watalipa Euro 500,000 (takriban Shilingi bilioni 1.4 za Tanzania) kwa mwaka.
4. Na yale yenye mauzo ya zaidi ya Euro milioni 750 watalipa Euro 750,000 (takriban Shilingi bilioni 2.1 za Tanzania) kwa mwaka.

Jambo muhimu la kuzingatia ni kwamba mchango huu utawahusu makampuni yote makubwa yanayofanya shughuli za kibiashara na mauzo ndani ya EU, bila kujali kampuni hiyo ina makao makuu yake wapi duniani. Hii inamaanisha kuwa makampuni makubwa ya teknolojia kutoka Marekani kama vile Apple, Google, na Amazon, pamoja na makampuni mengine makubwa ya kimataifa yenye mauzo makubwa barani Ulaya, ikiwemo yale kutoka Korea Kusini, yataathirika moja kwa moja na sera hii.

Hata hivyo, mpango huu umepokelewa kwa hisia mchanganyiko na unatarajiwa kukumbana na mijadala mikali. Hoja kuu inayojitokeza ni suala la kodi mara mbili, kwani makampuni haya tayari yanalipa kodi ya mapato ya kampuni (corporate tax) kwa mamlaka za EU. Wanasheria na wanauchumi wengi wanaona kuwa kutoza mchango mwingine kunaweza kuhesabika kama kodi mara mbili, jambo linaloweza kukatisha tamaa uwekezaji. Masuala haya yana uwezekano mkubwa wa kuzua mvutano mkali wakati wa mchakato wa idhini unaohitaji kupitishwa na nchi wanachama wa EU na Bunge la Ulaya.

Mbali na CORE, Tume ya Ulaya pia inatafuta njia nyingine za kuongeza mapato, ikiwemo ushuru mpya wa taka za kielektroniki (e-waste) na kuanzishwa kwa kodi ya tumbaku. Mipango hii yote inaonyesha dhamira ya EU ya kuimarisha uhuru wake wa kifedha na kupunguza utegemezi wake kwa michango kutoka nchi wanachama. Kwa Tanzania na makampuni yake yanayotafuta fursa za biashara na uwekezaji Ulaya, ni muhimu kufuatilia kwa karibu maendeleo haya ili kuelewa jinsi sheria mpya zinavyoweza kuathiri mikakati yao ya biashara.