Afrika Yatoa Mapendekezo Sita Mahususi Kabla ya Mkataba wa Kimataifa Dhidi ya Uchafuzi wa Plastiki Geneva

Wadau wa mazingira kutoka kote barani Afrika wameungana na kutoa mapendekezo muhimu sita wanayotaka yajumuishwe katika majadiliano ya mwisho ya kuunda mkataba wa kimataifa wa kupambana na uchafuzi wa plastiki. Msimamo huu madhubuti unasisitiza haja ya Afrika kuwa na mkataba unaoakisi uhalisia wake na changamoto zake za kipekee, badala ya kuwekewa masharti kutoka nje. Mapendekezo haya yamewasilishwa kabla ya Kikao cha Tano cha Kamati ya Majadiliano ya Kiserikali (INC-5.2) kinachotarajiwa kufanyika Geneva, Uswisi, kuanzia Agosti 5 hadi 14, 2025, ambapo hatua za mwisho za kuandaa mkataba huu muhimu wa kisheria zitajadiliwa.

Baada ya mashauriano ya kina ya kikanda yaliyofanyika Nairobi, Kenya kuanzia Julai 10 hadi 13, 2025, wadau hao wa Afrika wamekubaliana kuwa mkataba huo lazima ushughulikie mnyororo mzima wa maisha ya plastiki. Hii inajumuisha kila hatua, kuanzia uchimbaji wa mafuta yanayotumika kuzalisha plastiki, uzalishaji wa polima, hadi hatua ya mwisho ya utupaji wa taka za plastiki. Lengo ni kuhakikisha suluhisho ni la kina na si la juu juu.

Anna Rocha, Mkurugenzi Mtendaji wa shirika la Nipe Fagio, ambaye alishiriki kikamilifu katika kuandaa mapendekezo haya, alisisitiza umuhimu wa msimamo wa Afrika. "Afrika inahitaji mkataba wenye mizizi ya uhalisia wake – si sheria kutoka nje. Lazima tuwe na sauti moja kulinda mazingira na watu wetu," alisema Rocha, akisisitiza kuwa bara hilo linaathirika pakubwa na uchafuzi wa plastiki licha ya kuwa na mchango mdogo katika uzalishaji wake.

Mapendekezo Muhimu kwa Mkataba wa Kimataifa wa Plastiki:

1. Kupunguza Uzalishaji Plastiki: Kuweka malengo madhubuti ya kupunguza uzalishaji wa plastiki kwa kiwango cha asilimia 12 hadi 17 kila mwaka. Hii inalenga kupunguza chanzo cha tatizo badala ya kushughulikia matokeo pekee.
2. Kupiga Marufuku Plastiki Hatarishi: Kuondoa kabisa bidhaa za plastiki zisizo za lazima na hatarishi, hasa zile za matumizi ya mara moja, ambazo huchangia pakubwa katika uchafuzi.
3. Kutambua Wachakataji Taka Wasio Rasmi: Kutambua na kulinda wafanyakazi wasio rasmi wanaojishughulisha na uchakataji wa taka. Wafanyakazi hawa mara nyingi hufanya kazi katika mazingira hatarishi bila kutambuliwa, na kutambuliwa kwao kutasaidia kuboresha mazingira yao ya kazi na kuchangia katika usimamizi bora wa taka.
4. Kupinga Teknolojia Hatarishi: Kupiga marufuku matumizi ya teknolojia kama vile kuchoma taka kwa ajili ya nishati au uchakataji wa kemikali, kwa kuwa huzalisha sumu na kuhatarisha afya ya binadamu na mazingira.
5. Mfuko Maalum wa Fedha: Kuunda Mfuko Maalum wa Fedha utakaowezesha utekelezaji wa mkataba huo. Mfuko huu utafadhiliwa kupitia michango ya lazima kutoka nchi zilizoendelea, kutambua jukumu lao kubwa katika historia ya uchafuzi wa plastiki.
6. Elimu, Mawasiliano na Maarifa ya Jadi: Kuweka mkazo katika kuongeza uelewa wa umma kuhusu masuala ya plastiki na kutambua maarifa ya jamii asilia yanayounga mkono matumizi endelevu. Elimu na uhamasishaji ni muhimu kwa mabadiliko ya tabia.

Aidha, wadau hawa wanataka kuwe na utaratibu wazi wa kupiga kura ili uamuzi wa mkataba usiathiriwe na mataifa machache yenye ushawishi mkubwa. Wanaeleza kuwa hali hii inaweza kuchelewesha au hata kuvuruga makubaliano muhimu ya dunia nzima.

"Taka za plastiki si tu changamoto ya mazingira, bali ni tishio kwa afya, uchumi na utu wa binadamu. Lazima dunia ichukue hatua sasa,” alisema Anna Rocha, akisisitiza uharaka wa suala hilo. Mapendekezo haya yatasambazwa moja kwa moja kwa wajumbe wa nchi mbalimbali, na kwa upande wa Tanzania, yataelekezwa kwa Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira) ambayo ndiyo msimamizi wa masuala ya mazingira kitaifa.

Msimamo huu wa pamoja unatarajiwa kuiwezesha Afrika kuingia kwenye majadiliano hayo ya mwisho ikiwa na sauti moja, madhubuti na inayolingana na uhalisia wa bara hilo ambalo linajitahidi kukabiliana na ongezeko la taka za plastiki.