Dunia Inaungua na Kuzama, Lakini Viongozi Wakuu Wanalegeza Kamba za Mazingira

Wakati sayari yetu ikikabiliwa na majanga ya hali ya hewa yasiyo na kifani—kuanzia moto mkubwa wa misitu barani Ulaya hadi mafuriko ya maafa Amerika Kaskazini—inashangaza kuona kuwa mataifa yenye nguvu zaidi duniani yanaonekana kurudi nyuma katika juhudi za kupambana na mabadiliko ya tabianchi. Hata hivyo, uamuzi wa hivi karibuni wa Mahakama ya Juu Zaidi Duniani huenda ukabadilisha mwelekeo wa vita hivi.

Ushahidi wa Janga la Hali ya Hewa

Mwezi Julai na Agosti vimeshuhudia dunia ikikumbwa na majanga:

1. Ulaya Inaungua: Nchi za Ugiriki na Uturuki zimepambana na moto mkubwa wa misitu huku joto likipanda hadi nyuzi joto 45.2 na 50.5 mtawalia. Nchini Hispania, zaidi ya watu 1,180 wamefariki kutokana na joto kali katika miezi miwili iliyopita, huku Ufaransa ikilazimika kufunga kilele cha Mnara wa Eiffel kwa sababu za kiusalama.
2. Amerika Yazama: Jimboni Texas, Marekani, mvua "ya mara moja katika miaka 1000" ilisababisha mafuriko makubwa yaliyosababisha vifo vya zaidi ya watu 130, huku wengine wengi, wakiwemo watoto waliokuwa kambini, wakitoweka. Wanasayansi wamethibitisha kuwa ongezeko la joto duniani ndilo linalosababisha mvua hizi kubwa za ghafla.

Siasa za Kurudi Nyuma

Licha ya ushahidi huu wa wazi, mataifa yanayoongoza kwa uchafuzi wa mazingira yamelegeza sera zao:

1. Marekani: Utawala wa Rais Donald Trump ulijiondoa kwenye Mkataba wa Hali ya Hewa wa Paris na kutangaza mipango ya kuongeza matumizi ya nishati ya mafuta. Hivi karibuni, Shirika la Ulinzi wa Mazingira (EPA) lilitangaza mpango wa kuondoa msingi wa kisayansi uliotumika kwa miaka 15 kudhibiti gesi chafu.
2. China: Ikiwa ndiyo nchi inayoongoza kwa kutoa gesi chafu duniani, mpango wake wa kufikia "usawa wa kaboni" unakosolewa kwa kuwa wa polepole sana, ikilenga kufikia kilele cha utoaji gesi ifikapo 2030 na usawa kamili ifikapo 2060.
3. Umoja wa Ulaya (EU): Licha ya kukabiliwa na joto kali, EU imepitisha sheria mpya inayoilegeza shabaha yake ya hali ya hewa ya 2040. Sasa nchi wanachama zitaruhusiwa kutumia "mikopo ya kaboni" kutoka miradi ya mazingira katika nchi zinazoendelea ili kufidia sehemu ya ahadi zao, jambo linalokosolewa kama "njia ya mkato".
4. Brazil: Nchi yenye msitu mkubwa zaidi wa Amazon—"mapafu ya dunia"—imepitisha sheria inayolegeza masharti ya utoaji vibali vya kimazingira, na kuruhusu miradi kama migodi na kilimo kikubwa kuendelea bila tathmini ya kina ya kimazingira. Hii ni licha ya kuwa Brazil ndiyo itakayokuwa mwenyeji wa mkutano ujao wa hali ya hewa (COP30).

Silaha Mpya ya Kisheria: Uamuzi wa Mahakama ya Dunia (ICJ)

Katika hali hii ya kukatisha tamaa, Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) imetoa uamuzi wa kihistoria mnamo tarehe 23 Julai. Uamuzi huu, ulioombwa na nchi ndogo ya kisiwa cha Vanuatu inayokabiliwa na tishio la kuzama, umeweka msingi mpya wa kisheria:

1. Nchi ambazo hazitimizii wajibu wao chini ya mikataba ya hali ya hewa zinaweza kuwa zinavunja sheria za kimataifa.
2. Nchi zilizoathirika na mabadiliko ya tabianchi zinaweza kuzishtaki nchi tajiri na zinazochafua mazingira kwa fidia.
3. Hata nchi ambazo zimejitoa kwenye mikataba (kama Marekani) bado zina wajibu wa kisheria wa kuchukua hatua.

Uamuzi huu unafungua mlango kwa nchi zilizo hatarini zaidi, nyingi zikiwa za Kiafrika, kutumia sheria za kimataifa kuziwajibisha nchi kubwa kwa kushindwa kulinda sayari.