Hali ya gharama za maisha nchini Tanzania inaendelea kuwa changamoto kwa wananchi wengi, huku ripoti rasmi ikithibitisha kupanda kwa bei za jumla za baadhi ya mazao makuu ya chakula. Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa kwa ushirikiano kati ya Wizara ya Viwanda na Biashara na Benki Kuu ya Tanzania (BoT), bei za jumla za mchele, mahindi na maharage zilionyesha ongezeko katika kipindi cha mwaka mmoja, kuanzia Februari 2024 hadi Februari 2025.
Ongezeko hili linathibitishwa na bei za sasa katika masoko mbalimbali nchini. Kwa mfano, taarifa kutoka tovuti ya Wizara ya Kilimo inaonyesha kuwa katika wiki ya mwisho ya Machi 2025 (tarehe 24 hadi 28), wastani wa bei ya kitaifa kwa kilo moja ya mchele ilikuwa Shilingi 2,300, mahindi Shilingi 900, na maharage Shilingi 2,700. Hata hivyo, bei hizi ni za juu zaidi katika maeneo ya mijini kama Jiji la Dar es Salaam, ambapo katika kipindi hicho hicho, kilo moja ya mchele iliuzwa kwa wastani wa Shilingi 3,000, mahindi Shilingi 1,100, na maharage kufikia Shilingi 3,700. Hali hii, kufikia leo Aprili 10, 2025, inaendelea kuathiri bajeti za kaya nyingi nchini.
Akifafanua kuhusu sababu zinazoweza kuchangia kupaa kwa bei hizi za vyakula muhimu, Profesa Haji Semboja kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM) ameelekeza kwenye mambo makuu mawili. Kwanza, alitaja kupungua kwa nguvu kazi katika sekta ya kilimo vijijini. Profesa Semboja alisema kuwa idadi kubwa ya vijana, ambao ndio tegemeo katika uzalishaji, wanahama kutoka vijijini kwenda mijini wakitafuta kile wanachoamini kuwa ni fursa bora zaidi za maisha. "Watu wengi wanakimbilia mijini wakidhani kuna fursa nyingi, badala ya kubaki vijijini kujikita na kilimo, ambacho kimsingi kimekuwa ni fursa imara ya kujikwamua kiuchumi kwa wengi," alieleza Profesa Semboja.
Sababu ya pili aliyoitaja ni athari za mabadiliko ya tabianchi. Alisema kuwa mabadiliko haya, kama vile ukame au mvua zisizotabirika, yanaathiri moja kwa moja uzalishaji wa mazao mengi na hivyo kuchangia upungufu sokoni na kupanda kwa bei.
Kutokana na changamoto hizi, Profesa Semboja amesisitiza umuhimu wa kuweka mikakati thabiti ya kuendeleza kilimo kwa kutumia mbinu za kisasa. Aliwahamasisha wakulima na wadau wote wa kilimo kutumia zana bora na teknolojia za kisasa ili kuongeza tija na wingi wa mavuno, hatua ambayo inaweza kusaidia kuleta utulivu wa bei za chakula katika siku zijazo na kuhakikisha usalama wa chakula nchini.