Urithi wa thamani wa kisanaa na kihistoria wa Tanzania umepata nyongeza kubwa baada ya kazi adhimu ya mchoraji mashuhuri, hayati Doreen Mandawa, kurejeshwa rasmi nchini. Mchoro huo, ambao unagusa moja kwa moja historia ya mapambano ya ukombozi wa bara la Afrika dhidi ya ukatili wa ubaguzi wa rangi (Apartheid), sasa utapata makazi ya kudumu katika Makumbusho ya Taifa jijini Dar es Salaam. Urejeshwaji huu umewezeshwa na juhudi za Ubalozi wa Norway nchini Tanzania.
Akizungumza wakati wa hafla maalum ya makabidhiano iliyofanyika juzi katika jiji la Dar es Salaam, Balozi wa Norway nchini, Bi. Tone Tinnes, alitoa hotuba yenye kugusa hisia kuhusu umuhimu wa wasanii katika jamii. Alisisitiza kuwa wasanii kama Doreen Mandawa ni muhimu kwa mustakabali wa taifa lolote kwa kuwa wana uwezo wa kipekee wa kuakisi uhalisia ambao mara nyingi hupuuzwa na jamii.
"Wasanii hutusaidia kutazama yale tunayoyapuuza. Wanatupa changamoto ya kuhisi kile tunachoogopa. Wanafumbua maono yetu na kuimarisha uelewa wetu," alisema Balozi Tinnes. Aliongeza kuwa uhuru wa kisanii si anasa, bali ni "hitaji la lazima" kwa jamii inayotaka kupiga hatua, akimalizia kwa kauli mbiu, "Wasanii wanapokuwa huru, jamii hupumua."
Mchoro wenyewe una historia ndefu na ya kipekee. Balozi Tinnes alifafanua kuwa urejeshwaji wake uliwezekana kupitia kwa Bwana Dag Nissen, aliyekuwa mfanyakazi wa Ubalozi wa Norway hapa nchini. Bwana Nissen alikutana na Doreen Mandawa ana kwa ana mwaka 1980 na kuamua kununua kazi hiyo moja kwa moja kutoka kwake.
Kazi hii ya sanaa ina uzito wa kihistoria, kwani inahusu tukio la kutisha la mauaji ya Sharpeville nchini Afrika Kusini, yaliyotokea tarehe 21 Machi 1960. Katika siku hiyo, waandamanaji waliokuwa wakipinga kwa amani sheria za kibaguzi za "pass laws" walifyatuliwa risasi na polisi, tukio ambalo lilishtua dunia na kuongeza kasi ya mapambano dhidi ya Apartheid.
Kwa upande wake, Kaimu Mkurugenzi wa Makumbusho ya Taifa, Bi. Adelaide Sallema, alipokea mchoro huo kwa niaba ya Watanzania, akitoa shukrani za dhati kwa Ubalozi wa Norway. Alisisitiza kuwa jumba hilo la makumbusho litaendelea na dhamira yake kuu ya kukusanya, kuhifadhi, na kutunza kazi zenye thamani ya kitamaduni na kihistoria, ili kuhakikisha vizazi vya sasa na vijavyo vinapata fursa ya kujifunza na kuhamasika kutokana na historia yao.
Lakini, Doreen Mandawa alikuwa nani? Ingawa alizaliwa Scotland mwaka 1929 na kusomea sanaa katika Chuo cha Sanaa cha Sunderland, Tanzania ikawa ndiyo nyumbani kwake halisi. Alihamia nchini mwaka 1964 na kuishi hapa kwa zaidi ya miongo mitano, akijikita katika sanaa na ualimu. Alikua nguzo muhimu katika ulimwengu wa sanaa Tanzania, akifahamika si tu kwa michoro yake bali pia kama mwalimu na mshauri aliyewainua na kuwalea wasanii wengi chipukizi wa Kitanzania. Kazi zake zilijikita katika kunasa uchangamfu wa maisha ya Afrika Mashariki huku akichunguza kwa kina mada za haki, utambulisho, na ubinadamu.
Mwaka 2019, Makumbusho ya Kitaifa yalimuenzi kwa maonyesho maalum ya kazi zake ikiwa ni sehemu ya kuadhimisha miaka 90 ya kuzaliwa kwake. Hayati Mandawa aliaga dunia mwaka 2021, lakini ameacha hazina kubwa ya sanaa inayoendelea kuishi.
Urejeshwaji wa mchoro huu ni sehemu ya ushirikiano mpana wa Norway katika kusaidia sekta ya ubunifu na utamaduni nchini Tanzania. Kwa miaka mingi, Norway imekuwa ikitambua sanaa kama kichocheo cha mazungumzo, uhuru wa kujieleza, na maendeleo. Wamekuwa wakishirikiana na majukwaa mbalimbali ya sanaa nchini, ikiwemo Nafasi Art Space na Culture and Development East Africa (CDEA), ili kukuza uhuru wa kisanii, usawa wa kijinsia, na kuwawezesha wasanii kutumia kazi zao kujadili masuala muhimu kama demokrasia, haki za binadamu, na mabadiliko ya hali ya hewa.