Wakati Tanzania ikizidi kushuhudia athari mbalimbali za mabadiliko ya tabianchi, ikiwemo ukame na mafuriko yasiyotabirika, takwimu za kutisha zimeibuka zikionyesha janga lingine linalotokana na shughuli za binadamu: takriban Watanzania 30,000 hupoteza maisha kila mwaka. Cha kushtua zaidi ni kwamba, chanzo kikuu cha vifo hivi si ajali za barabarani au magonjwa ya milipuko, bali ni matumizi ya nishati chafu ya kupikia, hasa kuni na mkaa wa kienyeji.
Hali hii imesababisha wito mzito kutolewa kwa Watanzania kubadili mfumo wao wa maisha na kuachana mara moja na matumizi ya nishati hizo za jadi. Badala yake, wametakiwa kukumbatia matumizi ya nishati safi, ikiwemo mkaa mbadala, ili kunusuru afya zao na wakati huo huo kulinda mazingira ambayo yanaangamia kwa kasi.
Wito huo ulitolewa jana, Oktoba 19, 2025, wilayani Mpapwa mkoani Dodoma na Mkurugenzi Mtendaji wa Shirika lisilo la Kiserikali la Foundation For Disabilities Hope (FDH), Bwana Maiko Salali. Akizungumza wakati wa kampeni ya kutoa elimu kwa umma, Bwana Salali alikuwa akihamasisha matumizi ya mkaa mbadala ujulikanao kama 'Rafiki Briquettes', ambao unazalishwa na Shirika la Taifa la Madini (STAMICO).
Alisisitiza kuwa matumizi makubwa ya kuni na mkaa ndiyo chanzo kikuu cha uharibifu wa mazingira nchini, unaosababishwa na ukataji miti ovyo kwa ajili ya nishati ya kupikia. Alifafanua kuwa janga hili lina madhara makubwa manne: kiafya, kijamii, kiuchumi, na kimazingira.
"Takwimu zinaonyesha maelfu ya watu, hasa wanawake na watoto ambao ndio hutumia muda mwingi jikoni, wanaathirika vibaya. Moshi wanaovuta huathiri moja kwa moja mifumo yao ya upumuaji na kusababisha vifo," alisema Bwana Salali. Aliongeza kuwa Tanzania na dunia kwa ujumla zimeweka mikakati thabiti ya kukabiliana na hali hii kwa kupunguza, na ikiwezekana kuacha kabisa, matumizi ya nishati hizi hatarishi kwa ajili ya vizazi vya sasa na vijavyo.
Mbali na kuwa suluhisho la kimazingira na kiafya, Bwana Salali alieleza kuwa ujio wa mkaa mbadala wa STAMICO umefungua pia fursa mpya za kiuchumi kwa makundi maalum. Alitolea mfano shirika lake la FDH, ambalo linajihusisha na kusaidia watu wenye ulemavu, limefanikiwa kupatiwa uwakala rasmi na STAMICO kwa ajili ya kusambaza bidhaa hiyo.
"Hii ni hatua muhimu sana. Inasaidia kundi hili la watu wenye ulemavu kujikwamua kiuchumi na kuondokana na hali ya utegemezi waliyokuwa nayo hapo awali. Sasa wanapata fursa ya kuwa wajasiriamali na kujitegemea," alifafanua.
Katika hatua nyingine, Bwana Salali aligusia uhusiano wa moja kwa moja kati ya ukataji miti na changamoto zinazowakabili watu wenye ualbino nchini. Alisema ukataji miti ovyo huondoa misitu na vivuli, na hivyo kuongeza ukali wa mionzi ya jua. Hali hii inawaweka watu wenye ualbino katika hatari kubwa zaidi ya kupata saratani ya ngozi, kutokana na ngozi zao kuwaathirika kirahisi na mionzi hiyo. Kwa mantiki hiyo, matumizi ya mkaa mbadala si tu yanaokoa afya ya mpikaji, bali pia yanatunza mazingira na kulinda afya ya makundi mengine katika jamii.