Ushirikiano wa Kitaaluma Wathibitisha Njia Rahisi ya Kulinda Afya za Wakulima Tanzania
Utafiti wa kina uliofanywa kwa ushirikiano wa taasisi mbalimbali za ndani na nje ya nchi umetoa jibu la kisayansi kuhusu jinsi ya kuwalinda mamilioni ya wakulima wa Kitanzania dhidi ya athari mbaya za kiafya zinazoletwa na joto kali. Matokeo ya utafiti huo, unaojulikana kama ‘Kishade’, yanabainisha wazi kwamba kuwepo kwa miti mingi katika mashamba ya mazao – yaani mfumo wa kilimo mseto (Agroforestry) – ni ulinzi thabiti wa kiafya kwa binadamu.
Utafiti huu muhimu ulisimamiwa na Lead Foundation kwa kushirikiana na wadau wakuu wa kitaaluma na kiafya nchini, wakiwemo Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM), Chuo Kikuu cha Dodoma (UDOM), na Hospitali ya Taifa Muhimbili (MNH). Taasisi za kimataifa kama Meta na London School of Hygiene and Tropical Medicine pia zilihusika, kuashiria uzito wa kisayansi wa matokeo hayo.
Kilimo Mseto: Dawa ya Kuzuia Magonjwa ya Joto
Akifafanua kuhusu kazi hii, Daktari Bingwa wa Magonjwa ya Ndani na Kiongozi wa Mradi kutoka Lead Foundation, Dk. Faraja Chiwanga, alisema lengo kuu lilikuwa kupima nadharia iliyokuwa ikielezwa na wakulima wenyewe. "Tulitaka kujua kama mkulima kulima miti pamoja na mazao yake kutaleta tofauti katika hali yake ya afya kwa kuboresha mazingira yake ya kazi," alieleza Dk. Chiwanga, baada ya mkutano wa 12 wa Afya Tanzania (THS).
Dk. Chiwanga alisisitiza kuwa mradi wa 'Kishade' unatoa takwimu za moja kwa moja kuhusu jinsi gani kilimo mseto kinaweza kuwa msaada wa kwanza wa afya na mazingira kwa wakulima, ambao ni uti wa mgongo wa uchumi wa taifa la Tanzania. Kwa miaka mingi, programu kama Kisiki Hai zimeonyesha faida za miti, ikiwa imesaidia kurejesha zaidi ya miti milioni 30 katika kaya takribani 260,000, na wakulima wakishuhudia upunguzaji wa joto kali. Utafiti huu sasa unathibitisha ushahidi huo wa kimazingira kupitia vipimo vya kisayansi.
Tishio Linavyoongezeka na Magonjwa Yanayohusiana na Joto
Umuhimu wa utafiti huu hauwezi kuepukika. Dk. Chiwanga alionya kuwa wakulima nchini wanakabiliwa na tishio kubwa la magonjwa yanayohusiana na joto. Hali hizi ni pamoja na upungufu wa maji mwilini (dehydration), ugonjwa sugu wa figo, na shinikizo la juu la damu pamoja na matatizo ya moyo na mishipa (cardiovascular). Matukio ya joto kali yanapoongezeka, uwezekano wa wakulima kuugua magonjwa haya pia huongezeka. Miti inafanya kazi kama kiyoyozi asilia, ikipunguza joto na hivyo kupunguza hatari hizi za kiafya.
Katika kutekeleza mradi, Mkuu wa Idara ya Sosholojia na Anthropolojia kutoka UDSM, Dk. Richard Sambaiga, ambaye pia ni mratibu wa mradi, alisisitiza umuhimu wa kuhusisha jamii katika kila hatua ya utafiti. Ushirikishwaji huu umefanya iwe rahisi kupata data za uhakika, huku timu ikipokea ushirikiano mkubwa kutoka kwa wakulima wenyewe. Hili linaonyesha jinsi miradi ya kitaaluma inavyoweza kuendana na mahitaji halisi ya wananchi wa kawaida.
Kutambua ukubwa wa tatizo, Wizara ya Afya kupitia kwa Mkurugenzi wa Huduma za Kinga, Dk. Otilia Gowelle, ilithibitisha kwamba wizara inatambua joto ni tatizo kubwa linalohitaji suluhisho la kiafya. Matokeo haya ya 'Kishade' yanafungua njia ya kuanzisha mikakati mipya ya afya ya umma inayojumuisha kilimo mseto kama njia rasmi ya kinga.