Je, Akili Bandia (AI) inaweza kuchukua nafasi ya daktari wako? Swali hili limekuwa likiulizwa kwa miaka mingi, lakini sasa, linaanza kupata majibu halisi. Makampuni makubwa ya teknolojia kama Microsoft na Google yamebuni mifumo ya AI ambayo sio tu imefaulu mitihani ya udaktari, bali sasa ina uwezo wa kuzungumza na wagonjwa na kutambua magonjwa kwa usahihi unaowashangaza hata madaktari bingwa.
Wataalamu wanaamini kuwa "madaktari" hawa wa AI wanaweza kuleta mapinduzi katika mifumo ya afya duniani. Wanaweza kusaidia kupunguza makosa ya kitabibu, na muhimu zaidi, kupunguza gharama kubwa za matibabu zisizo za lazima. Nchini Marekani pekee, inakadiriwa kuwa hadi 25% ya matumizi yote ya afya ni upotevu usiokuwa na tija.
'Daktari' wa AI wa Microsoft Anavyofanya Kazi
Hivi karibuni, Microsoft ilizindua mfumo wake uitwao 'MS AI Diagnostic Orchestrator' (MAI-DxO). Mfumo huu unafanya kazi kwa kuzungumza na mgonjwa kupitia 'chat' kama vile daktari anavyofanya kliniki.
Kwa mfano, mgonjwa anaweza kuandika: "Ninaumwa koo na tezi zangu (tonsils) zimevimba. Nimetumia antibiotiki lakini sipati nafuu." 'Daktari' huyu wa AI atauliza maswali ya ziada: "Je, una homa, kupungua uzito, au uchovu?" Baada ya mazungumzo, AI inaweza kufikia hitimisho ambalo huenda daktari wa kibinadamu angelikosa, kama vile kubaini uwepo wa uvimbe kwenye tezi.
Katika jaribio la kulinganisha uwezo, Microsoft ilitumia kesi halisi 304 za wagonjwa kutoka Hospitali Kuu ya Massachusetts. Matokeo yalikuwa ya kushangaza: MAI-DxO ilipata utambuzi sahihi kwa asilimia 85.5, kiwango kilichokuwa cha juu sana ikilinganishwa na madaktari 21 wenye uzoefu wa miaka 5 hadi 20. Zaidi ya hayo, AI ilitumia gharama pungufu kwa asilimia 20 kufikia utambuzi huo kwa sababu haikuhitaji vipimo vingi visivyo vya lazima.
Dkt. Eric Topol, mtaalamu mashuhuri wa tiba, alisema matokeo haya ni "hatua kubwa sana," akibainisha kuwa tofauti ya usahihi kati ya AI na binadamu haijawahi kuwa kubwa kiasi hicho.
Washindani Hawako Nyuma
Kampuni nyingine pia ziko kwenye mbio hizi:
- Google: Inatengeneza mfumo wa mazungumzo uitwao AMIE, ambao katika majaribio ya awali ulionyesha usahihi wa asilimia 59% ikilinganishwa na 33% ya madaktari. Pia, wana mfumo wa Med-Gemini unaoweza kuandika ripoti za picha za X-ray kwa ufanisi unaowapita madaktari.
- Apple: Inalenga kuwa "daktari wa familia" kupitia saa yake ya Apple Watch. Inakusanya data za afya kama mapigo ya moyo na kutoa ushauri wa kiafya. Tayari, saa hiyo imepata idhini ya kutambua mpigo wa moyo usio wa kawaida (atrial fibrillation).
Hatari Kubwa: "Maono" ya Uongo ya AI
Licha ya mafanikio haya, kuna hatari kubwa inayojulikana kama 'hallucination' (maono ya uongo). Hii ni tabia ya AI, inapokosa jibu sahihi, kutunga uongo unaoonekana kuwa wa kweli kabisa. Katika masuala ya afya, kosa la aina hii linaweza kugharimu maisha ya mgonjwa. Kumwamini 'daktari' wa AI kwa upofu ni hatari isiyokubalika.
Kwa sababu hii, wataalamu wanasisitiza umuhimu wa kuwa na udhibiti na usimamizi mkali kutoka kwa mamlaka kama Mamlaka ya Chakula na Dawa ya Marekani (FDA). Hadi sasa, mifumo hii bado haijapata idhini ya kuanza kutumika rasmi kwa wagonjwa, ikionyesha kuwa ingawa mustakabali wa tiba unaonekana kung'aa na AI, safari bado ni ndefu na inahitaji umakini mkubwa.