Katika hatua ambayo imeelezwa na wachambuzi wa masuala ya kidiplomasia kama "kutupa jiwe gizani," taifa la Israel limefanya uamuzi mzito na wa kihistoria kwa kuitambua Somaliland kama nchi huru na yenye mamlaka kamili. Hatua hii, iliyotangazwa rasmi jana, imebadili upepo wa siasa katika eneo tete la Pembe ya Afrika na kuzua mjadala mzito kimataifa.
Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, katika hafla iliyofanyika tarehe 26 Desemba, aliweka saini kwenye tamko la pamoja na Rais wa Somaliland, Abdirahman Mohamed Abdullahi, kukubaliana kuanzisha uhusiano rasmi wa kidiplomasia. Hii inafanya Israel kuwa nchi ya kwanza mwanachama wa Umoja wa Mataifa (UN) kuitambua Somaliland tangu ilipojitenga na Somalia mwaka 1991—hatua ambayo kwa miaka zaidi ya 30 ilionekana kama ndoto isiyofikirika.
Mikakati ya Kijeshi na 'Lango la Bahari'
Uamuzi huu wa Israel haukuja kwa bahati mbaya. Ukichunguza kwa jicho la tatu, utagundua kuwa kuna kete nzito ya kijeshi na kiuchumi inachezwa hapa. Somaliland inapakana na lango kuu la Bab el-Mandeb, mlango mwembamba unaounganisha Bahari ya Shamu (Red Sea) na Ghuba ya Aden. Eneo hili ni "uti wa mgongo" wa biashara ya dunia, likiwemo soko la mafuta.
Kwa muda sasa, waasi wa Houthi nchini Yemen, ambao wanaungwa mkono na Iran, wamekuwa wakishambulia meli katika eneo hilo, jambo linalotishia usalama wa Israeli na biashara za kimataifa. Kwa kuipata Somaliland kama mshirika ("Strategic Partner"), Israel imepata 'boma' imara la kudhibiti usalama wa baharini na kupata kituo muhimu cha shughuli za kiintelijensia dhidi ya maadui zake wa Mashariki ya Kati. Netanyahu amemwaga sifa kwa hatua hiyo akidai inafuata roho ya "Makubaliano ya Abraham" yaliyoasisiwa na Donald Trump.
Moto Wawaka kwa Majirani
Kama ilivyotarajiwa, tangazo hili limepokelewa kwa hasira kali na majirani. Somalia, ambayo bado inaichukulia Somaliland kama mkoa wake ulioasi, imeungana na mataifa ya Misri, Uturuki, na Djibouti kutoa tamko kali la kulaani uamuzi huo.
Mataifa haya yameonya kuwa hatua ya Israel ni "chokochoko" inayotishia amani na usalama wa kikanda. Katika taarifa yao ya pamoja, mawaziri wa mambo ya nje wa nchi hizo wamesisitiza kuwa wanasimama kidete kulinda umoja wa ardhi ya Somalia na kwamba kutambua eneo lililojitenga ni kukiuka sheria za kimataifa. Hali hii inatishia kuzua mgogoro mpya wa kidiplomasia katika ukanda huo ambao tayari una changamoto nyingi.
Kujikanganya kwa Israel?
Hata ndani ya "Sayuni," mambo si shwari. Afisa mmoja wa ngazi za juu wa serikali ya Israel, aliyezungumza kwa sharti la kutotajwa jina, amekaririwa na vyombo vya habari akielezea hatua hii kama "kujipiga risasi mguuni." Hoja yake ni kwamba, Israel imekuwa ikipinga vikali Palestina kutambuliwa kama nchi huru kwa miongo kadhaa. Kitendo cha kuikubali Somaliland iliyojitenga, kinadhoofisha hoja ya msingi ya Israel ya kupinga uhuru wa Palestina, jambo linaloweza kutumiwa na mahasimu wao kama fimbo ya kuwapigia siku za usoni.
Dondoni za Pembeni: Mpango wa Gaza
Katika kile kinachozidi kuongeza viungo kwenye "pilau" hii ya kisiasa, kumeibuka ripoti (ingawa hazijathibitishwa rasmi) kuwa Israel na Marekani zimewahi kujadili uwezekano wa kuitumia Somaliland kama eneo la kuwahamishia wakimbizi wa Kipalestina kutoka Ukanda wa Gaza. Hili linaongeza uzito na hisia kali kwenye uhusiano huu mpya, likiacha maswali mengi kuliko majibu.
Kwa Watanzania na Afrika Mashariki kwa ujumla, tukio hili ni la kufuatilia kwa karibu kwani uthabiti wa Pembe ya Afrika una uhusiano wa moja kwa moja na usalama wa Bahari ya Hindi na biashara zetu za kimataifa.