Hali ya amani ambayo ni tete nchini Sudan Kusini ipo hatarini kuvunjika, kufuatia serikali kumfungulia rasmi mashtaka ya mauaji, uhaini, na uhalifu dhidi ya ubinadamu Makamu wa Rais, Riek Machar. Machar, ambaye amekuwa katika kizuizi cha nyumbani kwa zaidi ya miezi mitano, sasa anakabiliwa na mkono wa sheria katika kile kinachoonekana kuwa kilele cha mzozo wake wa muda mrefu na Rais Salva Kiir.
Akitangaza hatua hiyo jana, Mwanasheria Mkuu wa Serikali, Joseph Geng Akech, alisema Machar anashtakiwa pamoja na watu wengine saba, akiwemo aliyekuwa Waziri wa Mafuta, Puot Kang Chol. Mashtaka hayo yanahusishwa na shambulio lililofanywa na wanamgambo wa "Jeshi Jipe" (White Army) katika jimbo la Upper Nile.
Mwanasheria Mkuu alieleza kuwa matukio yaliyopelekea mashtaka hayo yalikuwa ya kinyama, akitaja "uharibifu wa miili ya watu, mateso kwa raia, na mashambulio dhidi ya wafanyakazi wa mashirika ya kibinadamu," vitendo alivyosema ni ukiukwaji mkubwa wa Mkataba wa Geneva na sheria za kimataifa.
Mashtaka haya ni sura ya hivi karibuni katika uhasama wa kisiasa kati ya Kiir na Machar, ambao hapo awali uliitumbukiza nchi hiyo tajiri kwa mafuta katika vita vya wenyewe kwa wenyewe. Vita hivyo, vilivyoanza mwaka 2013 baada ya Kiir kumtuhumu Machar kupanga mapinduzi, vilisababisha vifo vya watu takriban 400,000 na kuwalazimisha mamilioni kuwa wakimbizi.
Ingawa viongozi hao walisaini makubaliano ya amani mwaka 2018 na kuunda serikali ya umoja wa kitaifa mwaka 2020, utekelezaji wake umekuwa wa kusuasua. Uchaguzi mkuu wa kwanza katika historia ya nchi hiyo, uliopangwa kufanyika Desemba mwaka jana, uliahirishwa kwa miaka miwili.
Hali ilianza kuwa tete tena mwezi Machi mwaka huu, wakati serikali ilipoanza kuwakamata zaidi ya mawaziri na majenerali 20 wanaomuunga mkono Machar, na kufuatiwa na amri ya kumweka Makamu huyo wa Rais katika kizuizi cha nyumbani. Serikali ilimshutumu kwa kuwaunga mkono wanamgambo wa "Jeshi Jipe," ingawa Machar amekanusha mara kwa mara uhusiano wowote nao.
Kufunguliwa kwa mashtaka haya mazito sasa kunaibua hofu ya kuvunjika kabisa kwa makubaliano ya amani na uwezekano wa nchi hiyo kurejea tena katika ghasia na umwagaji damu.