Huko mtaani wanasema "uongozi ni namba," na kwa hakika, namba hazidanganyi linapokuja suala la afya ya uchumi wa Tanzania. Katika kile kinachoonekana kama matunda ya dhati ya mapinduzi ya kidijitali, Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imeandika historia mpya kwa kukusanya kiasi kikubwa cha fedha ambacho kimevuka matarajio ya wengi.
Katika robo ya kwanza ya mwaka wa fedha 2025/2026, kapu la Taifa limenona baada ya TRA kukusanya jumla ya Shilingi za Kitanzania Trilioni 8.97. Hili si ongezeko la kawaida; ni ukuaji wa zaidi ya asilimia 15 ukilinganisha na kipindi kama hiki mwaka 2024. Pesa hizi ambazo ni "ndefu" kwa lugha ya mtaani, zimevuka lengo lililowekwa kwa zaidi ya asilimia 6, jambo linaloashiria kuwa Tanzania sasa inatembea kifua mbele katika kujitegemea kibajeti.
Siri ya Ushindi: 'Jicho la Mwewe' la Kidijitali
Mafanikio haya hayakuja kwa bahati mbaya au kwa "kupiga ramli." Ni matokeo ya mkakati madhubuti wa serikali wa kuwekeza kwenye mifumo ya Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (TEHAMA). Mfumo wa Stempu za Kodi za Kielektroniki (ETS) umekuwa kama "jicho la mwewe" linaloona kila kitu. Tangu kuanzishwa kwake mwaka 2016, ETS imekuwa mwarobaini wa wajanja wachache waliokuwa wakikwepa kodi.
Takwimu zinaonyesha kuwa makusanyo ya ushuru wa bidhaa (excise duty) kwa bidhaa zilizowekewa alama hizi yamepaa kwa zaidi ya asilimia 94. Mfumo huu unaiwezesha TRA kufuatilia bidhaa kuanzia inapotoka kiwandani mpaka inapomfikia mlaji wa mwisho kule Tandahimba au Namtumbo. Hii imesaidia sana kupunguza bidhaa "feki" sokoni na kuhakikisha kila senti ya serikali inalipwa.
Kukomesha 'Uchakachuaji' wa Mafuta
Sekta ya nishati, ambayo miaka ya nyuma ilikuwa ikilalamikiwa kwa michezo michafu ya "uchakachuaji" na magendo, sasa imenyooka. Programu ya Uwekaji Alama ya Mafuta imekuwa mwiba mkali kwa wahalifu wa kiuchumi. Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA) imeripoti kuwa kiwango cha utii wa sheria katika sekta ya petroli kimevuka asilimia 96.
Siku hizi, serikali haitegemei makaratasi pekee. Maabara za kisasa zinazotembea (Mobile Labs) zinazunguka nchi nzima kufanya ukaguzi wa papo kwa hapo. Ukaguzi huu wa "kimeumana" unahakikisha kuwa mafuta yanayouzwa ni salama kwa vyombo vya moto vya wananchi na wakati huo huo kodi stahiki inalipwa serikalini.
Uchambuzi wa Data na Mwisho wa Kukwepa Kodi
TRA ya sasa si ile ya zamani ya kukimbizana na wafanyabiashara kwa mabavu. Kwa kutumia takwimu na uchambuzi wa kidijitali (Data Analytics), mamlaka hiyo inaweza kubaini maeneo hatarishi (risky areas) yenye viashiria vya ukwepaji kodi na kuelekeza nguvu huko. Hii imepunguza gharama za uendeshaji na kuongeza ufanisi, huku ikiziba mianya yote ambayo hapo awali ilikuwa ikipoteza mapato ya serikali.
Mafanikio haya ni ishara tosha kuwa Tanzania inasonga mbele. Pesa hizi ndizo zinazojenga madarasa, zahanati, barabara za lami na miradi mikubwa kama SGR na Bwawa la Mwalimu Nyerere. Wito kwa wafanyabiashara ni mmoja tu: Kubali yaishe, tumia mifumo ya kidijitali, lipa kodi kwa maendeleo ya nchi yetu.